Matumizi ya orejeshi

Viunganishi tegemezi

Maana

1. Viunganishi tegemezi ni viambishi au maneno yanayounganisha kishazi tegemezi na kishazi huru katika sentensi changamano.
2. Mara nyingi vina kiambishi cha -o- (ya urejeshi) kinachowekwa kwenye kitenzi cha kishazi tegemezi.

Mifano ya viunganishi tegemezi kama viambishi

1. Aliponiona alikimbia
   → Viunganishi: -po-
2. Chakula kilichobaki kimechacha
   → Viunganishi: -cho-

Mifano ya viunganishi tegemezi kama maneno

1. Ijapokuwa nilimkataza, alimpiga
2. Ingawa hakusoma, alifaulu

Vihusishi (h)

Maana

1. Vihusishi ni maneno yanayoonesha uhusiano baina ya tungo mbili zenye hadhi tofauti kisarufi.
2. Hutofautiana na viunganishi, ambavyo huunganisha tungo zenye hadhi sawa kisarufi.

Mifano ya vihusishi katika sentensi

1. Anatembea kwa miguu
2. Anakula kwa kijiko
3. Simama mbele ya nyumba
4. Huyu ni mtu mwenye maneno mengi

Aina za vihusishi

1. Vihusishi vya mahala

   • Huonesha uhusiano wa mahali.

   • Mfano:

     • Aliweka katika sanduku
     • Alikaa mbele ya mlango

2. Vihusishi vya wakati

   • Huonesha uhusiano wa muda.

   • Mfano:

     • Alifika baada ya masaa machache

3. Vihusishi vya sababu

   • Huonesha uhusiano wa kisababishi.

   • Mfano:

     • Alipigwa kwa ajili ya makosa yake

4. Vihusishi vya ulinganishi

   • Huonesha uhusiano wa kulinganisha.

   • Mfano:

     • Ng'ombe ni mmoja kuliko mbuzi

5. Vihusishi vya namna/jinsi

   • Huonesha uhusiano wa jinsi tendo lilivyotendeka.

   • Mfano:

     • Nataka maji ya moto

6. Vihusishi vimilikishi

   • Huonesha uhusiano wa umiliki.

   • Mfano:

     • Aliiba fedha za kanisa

7. Vihusishi vya ala

   • Huonesha chombo kilichotumika kutekeleza tendo.

   • Mfano:

     • Alipigwa kwa fimbo