Kuanzisha na kuendeleza mazungumzo katika miktadha mbalimbali

1. Soya, ngano, ulezi, uwele, mpunga. Nafaka
2. Mende, nzi, kunguni, mbu, chawa. Wadudu
3. Koti, shati, sketi, gauni, kanzu, suruali ni mavazi
4. Hivi ni vyombo tunavyotumia jikoni kwetu: kisu, vyombo, ungo, bakuli, sahani
5. Chungwa, fenesi, embe, parachichi, nanasi. Matunda
6. Wali, viazi, andazi, muhogo, ugali vyakula vya wanga
7. Samani ni vifaa vinavyotumika majumbani
8. Togwa, soda, maji, juisi, chai. Vinywaji
9. Baba, mama, watoto ni familia

Kwa kutumia picha zifuatazo andika kitendawili ambacho picha hiyo ni jibu

1. Kuku wangu katagia mibani nanasi
2. Popo mbili zavuka mto. Macho
3. Tajiri wa rangi kinvonga
4. Watoto wa tajiri wa nguo hulala na kutembea uchi. Boga
5. Mzungu katoka ulaya na mkono kiunoni. Kikombe

Vitendawili vinginevyo:

1. Shamba langu kubwa lakini navuna kinganjani. Ndevu
2. Wana wa mfalme wepesi kujificha. Macho
3. Juu mwafrika chini mzungu. Chungu na moto
4. Naapa sitarudi nilikotoka. Jani la mti
5. Ninapompiga mwanangu watu hucheza. Ngoma
6. Nyumba yangu ina nguzo moja. Uyoga
7. Mjomba husuka mikeka lakini yeye hulala chini. Boga
8. Nyumba yangu haina mlango wala dirisha. Yai
9. Kamba yangu ndefu lakini haiwezi kufunga kuni. Njia
10. Babu kalala ndani ndevu ziko nje. Mhindi
11. Kuku wangu hutagia miibani. Nanasi
12. Prrrr mpaka maka. Utelezi
13. Nenda huko na nikirudi nimshike ng'ombe wa mama mkia. Taa ya mafuta
14. Ninapokutana na adui yangu ninanyong'onyea nisiwe na lakufanya. Ugonjwa
15. Ubwabwa wa mwana mtamu. Usingizi
16. Nyumbam mwangu mna shetani ambaye daima anakunywa maji yangu. Kata ya maji
17. Nina saa ambayo haijawahi kusimama tangu iwashwe. Moyo
18. Kipo lakini sikioni. Kisogo
19. Tega nikutege. Mwiba
20. Hufa na uzazi wake

Vitendawili vingine:

1. Ajihami bila silaha

2. Tajiri wa rangi = Kinyonga

3. Mama hachoki kunibeba. Kitanda

Kueleza ujumbe uliomo kwenye methali zifuatazo:

Methali: Jogoo wa shamba hawiki mjini

Ujumbe: Watu wa mjini wana uzoefu mkubwa katika mambo mengi ikiwa ni pamoja na yale ya vijijini kwani ndiko asili yao. Isitoshe wanawapokea wanavijiji mijini kila siku na wana zana na maarifa mengi hivyo si rahisi kwa wanakijiji kushinda.

Methali: Mchagua nazi huinukia koroma

Ujumbe: Tusichague sana kitu kupita kiasi mwisho tutachagua visivyofaa.

Methali: Kuvuja kwa pakacha nafuu ya mchukuzi

Ujumbe: Tusisuse jambo ambalo sisi ndio wanufaika. Mtu akisusa jambo kuna wengine watafaidika kwa kususa kwake.

Methali: Jungu kuu halikosi ukoko

Ujumbe: Haifai kuwadharau au kuwapuuza wajuzi waliozeeka au kustaafu kwani yapo mengi ya maana na yenye manufaa tunayoweza kujifunza kutoka kwao.

Methali: Usipoziba ufa utajenga ukuta

Ujumbe: Tatizo linapojitokeza litatuliwe haraka iwezekanavyo kabla halijazaa matatizo mengine.

Methali: Polepole ndio mwendo

Ujumbe: Ni vizuri kufanya kazi taratibu, uangalifu na kwa umakini ili iwe bora kuliko kuifanya kwa haraka ikaisha mapema lakini ikawa mbaya.

Methali: Kilema si ugonjwa

Ujumbe: Kwa vile ulemavu ni hali ya kudumu ni vizuri jamii ikawasaidia ili waweze kujikimu na kujitegemea kwa hali yao waliyonayo, kwani wanao uwezo mkubwa wa kuchangia katika maendeleo ya jamii na taifa kwa ujumla.

Methali: Mwenda pole hajikwai

Ujumbe: Mafanikio yanatutaka tuwe waangalifu lava kila hatua tunayopitia.

Methali: Haba na haba hujaza kibaba

Ujumbe: Tunatakiwa kuweka akiba kidogokidogo na baada ya muda tutafikia malengo.

Kukamilisha methali zifuatazo

1. Mshika mawili moja humponyoka - (Hufaidi yote, moja humponyoka, hukosa yote)
2. Jambo usilolijua ni kama usiku wa giza - (Utalijua tu, hupaswi kulijua, ni kama usiku wa giza)
3. Kuku mgeni hakosi kamba mguuni - (Anakimbia, hakosi kamba mguuni, analala mapema)
4. Asiyesikia la mkuu huvunjika guu - (Hupofuka macho, masikio huziba, huvunjika guu)
5. Chovya chovya humaliza buyu la asali - (Hukausha buyu la maji, humaliza buyu la asali, humaliza maziwa yote)
6. Mtaka cha uvunguni sharti ainame - (Sharti ainue meza aingie wunguni, ainame)
7. Mwenda pole hajikwai - (Huumia miguu, hujikwaa, hajikwai)
8. Bandu bandu humaliza gogo - (Humaliza chungu lote, humaliza gogo, humaliza kiazi chote)
9. Mgema akisifikia tembo hulitia maji - (Tembo huangusha mnazi, tembo hulitia maji, tembo humaliza mnazi)

Kuandika methali zinazofanana maana na methali zifuatazo

1. Uzuri wa mkakasi ndani kipande cha mti - Inafanana na: kila king'aacho si dhahabu
2. Mchumia juani hulia kivulini - Inafanana na: baada ya dhiki faraja
3. Waarabu wa pemba wanajuana kwa vilemba - Inafanana na: ndege wafananao huruka kwa pamoja
4. Mtoto umleavyo ndivo akuavyo - Inafanana na: kusema samaki mkunje angali mbichi
5. Umoja ni nguvu utengano ni dhaifu - Ni sawa na: kidole kimoja hakivunji chawa

Kusoma nahau zifuatazo

1. Mkono wa birika
2. Amevaa miwani
3. Amepigamaji
4. Amеuchapa mtindi
5. Kufa kishujaa
6. Mezea mate
7. Piga domo
8. Piga chenga
9. Piga mbiu
10. Shikanafasi

Kueleza maana ya nahau hizi

Nahau: Amevaa miwani

Maana: Amelewa pombe

Nahau: Mezea mate

Maana: Tamani kitu

Nahau: Mkono wa birika

Maana: Mchoyo

Nahau: Piga domo

Maana: Kuongea sana

Nahau: Shika nafasi

Maana: Jaza nafasi

Nahau: Piga mbiu

Maana: Tangaza eneza habari

Nahau: Piga chenga

Maana: Kukwepa

Nahau: Kufa kishujaa

Maana: Kushindwa baada ya kujitahidi sana

Kutaja maana ya maneno yafuatayo

1. Ana roho ya kutu — Ana roho mbaya
2. Washika hamsini zao - Waliendelea na kazi zao
3. Kuota mapembe - Kushindikana
4. Kujikaza kisabuni — Kuvumilia mpaka mwisho
5. Kula bata - Kula raha
6. Kukata kauli - Kufariki

Kueleza maana moja kwa kila nahau

(a) Nahau: Kujikaza kisabuni

Maana: Kuvumilia mpaka mwisho

(b) Nahau: Kukata kauli

Maana: Kufa

(c) Nahau: Kula yamini

Maana: Kuapa

(d) Nahau: Kututupa mkono

Maana: Kufa

Kuandika nahau ninazozijua

(a) Nahau: Mvua za rasharasha

Maana: Mvua za manyunyu

(b) Nahau: Kula kiapo

Maana: Kuweka nadhiri/apa

(c) Nahau: Fuatanyayo

Maana: Iga matendo ya mtu

(d) Nahau: Fuja mali

Maana: Kutumia mali ovyo

(e) Nahau: Kula chumvi nyingi

Maana: Kuishi miaka mingi

(f) Nahau: Kula rushwa

Maana: Kupokea pesa ili utoe msaada

(g) Nahau: Zunguka mbuyu

Maana: Kula rushwa

(h) Nahau: Unga mkono

Maana: Kukubaliana

(i) Nahau: Ona cha mtema kuni

Maana: Pata tabu au mateso

(j) Nahau: Kumkalia kitako

Maana: Kumsengenya/kumteta mtu

Kueleza matukio kwa kutumia nyakati. Wakati wa sasa ndio wakati uliopo.

Wakati uliopo

1. Rashidi anateleza
2. Salome anakata miti
3. Mama anamenya ndizi
4. Mwadawa anakunywa maji
5. Dada anapika wali
6. Sungura anakula majani
7. Ruben anaimba
8. Sisi tunacheza mpira
9. Rehema anaosha vyombo
10. Mwindaji anawinda digidigi

Wakati uliopita

Wakati uliopita, yaani tukio lililokwisha kutendeka.

1. Babu aliamka mapema sana
2. Mvua ilinyesha jana
3. Mwalimu alitufundisha somo la Kiswahili
4. Washindi walipata zawadi
5. Mama alipika chakula
6. Sisi tulicheza mpira
7. Rebeka aliimba wimbo
8. Kuku alikula mchele
9. Mwalimu wa darasa aliwa shani
10. Mwajuma alikunywa maji

Wakati ujao

Wakati ujao, yaani tukio litafanyika baadae au kesho.

1. Rashidi atacheza
2. Salome atakata mti
3. Mama atamenya ndizi
4. Mwadawa atakunywa maji
5. Dada atapikawali
6. Sungura atakula majani
7. Ruben ataimba
8. Sisi tutacheza mpira
9. Rehema ataosha vyombo
10. Mwindaji atawinda digidigi

Wakati mtimilifu

Wakati mtimilifu, yaani jambo limekamilika kutendwa.

1. Rashidi amecheza
2. Salome amekata mti
3. Mama amemenya ndizi
4. Mwadawa amekunywa maji
5. Dada amepika wali
6. Sungura amekula majani
7. Ruben ameimba
8. Sisi tumecheza mpira
9. Rehema ameosha vyombo
10. Mwindaji amewinda digidigi

Kusoma sentensi hizi

1. Mwajuma alilia sana
2. Yusufu analia sana leo
3. Jose Amelia kweli leo
4. Misheli atalia kweli akiachwa

Kutaja nyakati kwenye kila sentensi

1. Wakati uliopita
2. Wakati uliopo
3. Wakati mtimilifu
4. Wakati ujao

Kukanusha matukio ya nyakati mbalimbali kwa kutumia sentensi

Nyakati mbalimbali ni hizi:

1. Wakati uliopita
2. Wakati uliopo
3. Wakati ujao

Matukio ni matendo mbalimbali tunayoyafanya mara kwa mara.

Kula, kuimba, kucheza, kusali, kuogelea, kusoma, kutembea, kukimbia, kukaa, kupenda, kusema.

Matukio haya tunaweza kuyaweka katika makundi mawili:

• Kukubali
• Kukataa/kukanusha

Kukubali na kukanusha wakati uliopo

Tusome maneno haya:

Sisemi: sisomi, siimbi, sichezi, sili

Hatusemi, hatusomi: hatuimbi, hatuchezi, hatuli

Huli, husomi: huimbi, huchezi, husemi

Hamli, hamsomi, hamuimbi, hamchezi, hamsemi

Hasemi, hasomi, haimbi, hachezi, hali

Hawasemi, hawasomi, hawaimbi, hawachezi, hawali

Tukanusha tukio kwa kueleza kukataa tendo fulani:

1. Mimi sipendi kusema uongo
2. Mimi sikupenda kusema uongo
3. Mimi sitapenda kusema uongo

Samahani

1. Nilipovunja sahani nilisema samahani
2. Dada alinikanyaga akaniambia samahani
3. Samahani mwalimu sitarudia tena

Tafadhali

1. Tafadhali Juma naomba uniazime kalamu
2. Tafadhali usinikanyage
3. Naomba nipite tafadhali

Ninaomba

1. Asha ninaomba uniazime kalamu
2. Mama ninaomba hela ya kununulia rula
3. Kaka ninaomba unisamehe kwa kosa nililokufanyia

Watu huwa tunaelekezana, kuelekeza wenzetu kwa kutumia maneno haya:

1. Twende nyumbani
2. Karibu, njoo tule chakula
3. Nenda, simama, nenda kula