Kutathmini umuhimu (relevance) wa Azimio la Arusha katika mazingira ya sasa

1. Kumbukumbu ya sera, misingi na mienendo ya kitaifa

Azimio la Arusha linaendelea kuwa nyaraka muhimu inayotumika kama rejea ya maadili ya Taifa katika nyanja za kiuchumi, kisiasa, kiutamaduni na kimaadili. Ingawa utekelezaji wake haukufanikiwa kikamilifu, maono ya Azimio yameendelea kuwa kichocheo cha mijadala ya kisiasa na kijamii nchini Tanzania.

Misingi yake ya kujitegemea, usawa wa kijamii na uwajibikaji wa viongozi bado inaakisiwa katika majadiliano kuhusu utawala bora, maendeleo endelevu na ushiriki wa wananchi katika maamuzi ya kitaifa.

2. Rejea ya maadili na uwajibikaji wa utawala

Azimio la Arusha liliweka mkazo mkubwa kwamba madaraka ya uongozi si fursa ya kujinufaisha binafsi, bali ni dhamana ya kuwahudumia wananchi. Msingi huu unakataza matumizi mabaya ya madaraka na kujilimbikizia mali.

Katika mazingira ya sasa, ambapo changamoto za uwajibikaji, uadilifu na utawala bora zimeendelea kujitokeza, misingi ya Azimio la Arusha inaweza kutumika kama dira ya kudumu ya kimaadili.

Mfano: Mwalimu Nyerere aliwazuia viongozi kumiliki mali mengi au kushiriki katika biashara binafsi. Leo hii, wananchi wanaweza kutumia kanuni hizi kukagua kama viongozi wetu wanafuata miongozo ya uadilifu au wanaingilia katika rushwa na uonevu.

3. Mshikamano wa kitaifa

Azimio la Arusha lilihimiza umoja na mshikamano wa kijamii kama msingi wa amani na utulivu wa Taifa. Misingi hii imeifanya Tanzania kubaki kuwa nchi ya amani kwa muda mrefu.

Katika miaka ya karibuni, kumekuwa na changamoto zinazoweza kuhatarisha amani, ikiwemo ushindani wa kisiasa, misimamo ya kidini na tofauti za kijamii. Kurejea misingi ya umoja, usawa na haki kwa wote iliyowekwa na Azimio la Arusha kunabaki kuwa jambo la msingi.

4. Msingi wa mapambano dhidi ya rushwa

Azimio la Arusha lilikuwa nguzo muhimu katika mapambano dhidi ya rushwa nchini Tanzania. Lilikemea matumizi mabaya ya madaraka, kujilimbikizia mali na ubinafsi katika utumishi wa umma.

Kupitia Azimio hili, Tanzania iliweka msingi wa kuondoa dhuluma kwa kusisitiza uongozi wenye maadili. Sheria ya Kuzuia Rushwa ya mwaka 1971 na Kikosia cha Kuzuia Rushwa (ACS) kilianzishwa mwaka 1974 kama vitendo vya kutekeleza misingi ya Azimio.

5. Matumizi sahihi ya rasilimali za Taifa

Azimio la Arusha lilisitiza kwamba rasilimali za Taifa zinapaswa kuwanufaisha wananchi wote, huku Serikali ikiwa msimamizi wa rasilimali hizo. Katika mazingira ya sasa, Tanzania imegundua rasilimali kama gesi asilia na madini adimu.

Falsafa hii inaendelea kuwa kioo muhimu cha kuhakikisha kuwa rasilimali hizo hazishii kunufaisha wachache au makampuni makubwa ya kigeni, bali zinachangia ustawi wa wananchi wote.

6. Uzalendo na kujitegemea

Uzalendo na kujitegemea ni misingi mikuu ya Azimio la Arusha ambayo bado ina umuhimu mkubwa. Azimio lilisitiza kwamba maendeleo ya kweli hayawezi kupatikana kwa kutegemea misaada ya nje pekee, bali kupitia bidii, ubunifu na mshikamano wa wananchi.

Katika mazingira ya sasa, falsafa hii inaonekana katika msisitizo wa sera za viwanda vya ndani, kukuza uzalishaji wa ndani na kuongeza ajira kwa wananchi.

Mfano: Juhudi za kuongeza thamani ya mazao ya kilimo kupitia usindikaji wa ndani (k.m. kuchakata kahawa au korosho kabla ya kuuza) zinaendana na dhana ya kujitegemea, kwani zinawawezesha wakulima kunufaika zaidi na rasilimali zao.

Azimio kuhusishwa na mambo ya zamani

Azimio la Arusha mara nyingi huonekana kama sera ya kihistoria iliyozaliwa katika muktadha wa miaka ya 1960. Baadhi ya watu huona Azimio kama lisiloendana na mahitaji ya kizazi cha sasa.

Kuimarika kwa soko huria

Mabadiliko ya sera za kimataifa yamekuwa kikwazo katika utekelezaji wa misingi ya Azimio. Sera za soko huria, ubinafsishaji na utegemezi wa misaada ya nje zimepunguza uwezo wa Serikali kujitegemea kikamilifu.

Ukosefu wa utashi wa kisiasa

Pale ambapo viongozi hawana dhamira ya dhati au wanaongozwa na misingi ya kisiasa inayotofautiana na falsafa ya Azimio, utekelezaji wake umekuwa dhaifu au umepuuzwa.

Mazingira ya kimataifa

Katika dunia ya sasa iliyotawaliwa na utandawazi, nchi zinazotamani kujitegemea hulazimika kuingia katika mikataba ya biashara na kushindana katika soko la kimataifa. Tanzania inakabiliwa na ushindani kutoka kwa nchi tajiri na makampuni makubwa ya kimataifa.

Katika kutathmini umuhimu wa Azimio la Arusha katika mazingira ya sasa, tunabaini kuwa:

• Misingi ya maadili, usawa na uwajibikaji wa viongozi bado inaendelea kuwa muhimu katika kupambana na rushwa na ukiukwaji wa maadili
• Mshikamano wa kitaifa unahitaji kudumishwa kupitia misingi ya umoja na usawa iliyowekwa na Azimio
• Falsafa ya kujitegemea inaendelea kuwa muhimu katika kukuza uzalishaji wa ndani na kupunguza utegemezi wa nje
• Changamoto za mazingira ya sasa zinahitaji mageuzi katika utekelezaji wa misingi ya Azimio ili kuendana na mahitaji ya kisasa

Azimio la Arusha bado lina umuhimu kwa Tanzania ya leo, lakini linahitika kusasishwa ili kukabiliana na changamoto za kisasa. Misingi yake ya msingi ya uadilifu, umoja na kujitegemea yanaweza kutumika kama msingi wa maendeleo endelevu ya Taifa.

Katika maisha ya kila siku, mwanafunzi wa Form 6 anaweza kutumia misingi ya Azimio la Arusha kuchambua masuala ya kisiasa na kijamii anayokumbana nayo. Kwa mfano, anaposikia taarifa za lugha kuhusu rushwa au utegemezi wa wawekezaji wa kigeni katika sekta ya madini, anaweza kutumia kanuni za kujitegemea na uwajibikaji wa viongozi alivyojifunza kutathmini kama matendo ya viongozi na sera za sasa yanalingana na misingi ya Azimio la Arusha. Hii inamsaidia kuwa raia anayebatilisha masuala ya maendeleo na kuchangia katika mijadala ya kijamii kwa kuzingatia misingi ya haki, usawa na maslahi ya pamoja.