Mada za sehemu hiiKutathmini nafasi ya Tanzania katika kujenga uhusiano wa kikandaMada 4
- Kueleza mchango wa Tanzania katika kuundwa na kukua (evolution) kwa jumuiya za kikanda
- Kuchambua fursa zitokanazo na ushiriki wa Tanzania katika uhusiano wa kikanda
- Kutathmini mchango wa lugha ya Kiswahili katika uhusiano wa kikanda
- Kutathmini ushiriki wa Tanzania katika mapambano dhidi ya rushwa na ujenzi wa utawala bora kikanda
Mchango wa Tanzania katika kuundwa na kukuza jumuiya za kikanda umeelekezwa kwa usahihi unapozingatia kazi muhimu iliyofanywa na Taifa hili tangu lipata uhuru. Tanzania imekuwa mstari wa mbele katika kuanzisha na kukuza ushirikiano wa kikanda barani Afrika, ikiwa na mtazamo wa kwamba maendeleo ya Taifa moja hayanaweza kufanikiwa bila maendeleo ya mataifa jirani. Dhana hii imetokana na falsafa ya Ujamaa na Kujitegemea iliyozingatia umoja, ushirikiano, usawa, udugu, na kuheshimiana kati ya nchi za Afrika.
Tanzania imechukua jukumu muhimu katika kuanzisha jumuiya mbalimbali za kikanda. Mchango huu unazingatia vipengele vifuatavyo:
Kuanzisha jumuiya za kikanda
Tanzania ilikuwa miongoni mwa waanzilishi wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC). Kupitia uongozi wa Mwalimu Julius Kambarage Nyerere, Tanzania, Kenya na Uganda zilianzisha rasmi EAC tarehe 6 Juni 1967 kupitia Mkataba wa Arusha. Nyerere alisisitiza kuwa ushirikiano huo ulikuwa hatua ya awali kuelekea umoja wa kisiasa wa Afrika Mashariki. Ingawa jumuiya hiyo ilisambaratika mwaka 1977, Tanzania ilichangia kufufua upya EAC mwaka 1999, ambapo Rais Benjamin William Mkapa alikuwa na mchango mkubwa katika kurejesha uhusiano wa kidiplomasia kati ya nchi wanachama.
Aidha, Tanzania ilikuwa miongoni mwa waanzilishi wa Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa Afrika (SADC) — ambayo awali iliijulikana kama Frontline States — kabla ya kuanzishwa rasmi mwaka 1980. Kwa kipindi kirefu, Tanzania ilikuwa ngome ya harakati za ukombozi wa Kusini mwa Afrika, na mikutano mingi ya awali ya SADC ilifanyika jijini Dar es Salaam.
Kukubali makao makuu ya jumuiya na taasisi za kimataifa
Tanzania imekuwa mwenyeji wa makao makuu ya jumuiya na taasisi muhimu za kikanda:
- EAC ina makao makuu yake jijini Arusha
- Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na Watu (AfCHPR) iko Arusha tangu mwaka 2004
Serikali ya Tanzania ilitoa ardhi, miundombinu na mazingira salama ya kisiasa ili kuwezesha jumuiya hizi kutekeleza majukumu yake kwa ufanisi.
Kutoa viongozi wa jumuiya za kikanda
Tanzania imekuwa ikitoa viongozi wenye maono na uadilifu katika jumuiya za kikanda:
- Mwalimu Julius Kambarage Nyerere — mwasisi na kinara wa ushirikiano wa kikanda, mmoja wa waanzilishi wa EAC mwaka 1967
- Balozi Juma Mwapachu — Katibu Mkuu wa EAC (2006–2011), alishuhudia mageuzi ya kiutawala ikiwemo kuanzishwa kwa Soko la Pamoja la Afrika Mashariki
- Rais Jakaya Mrisho Kikwete — Mwenyekiti wa SADC mwaka 2013/2014
- Dkt. Stergomena Lawrence Tax — Katibu Mkuu wa SADC (2013–2021)
- Dkt. Salim Ahmed Salim — Katibu Mkuu wa OAU kwa kipindi kirefu
- Dkt. Asha-Rose Migiro — Naibu Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa (2007–2012)
Kutoa mchango wa kifedha
Tanzania imetoa michango ya kifedha kwa ajili ya shughuli za jumuiya:
- Kwa EAC: Tanzania hutolea michango kupitia bajeti ya Serikali kila mwaka kwa Sekretarieti, Bunge la Afrika Mashariki (EALA) na Mahakama ya Afrika Mashariki (EACJ). Imekuwa miongoni mwa nchi zinazotekeleza kwa wakati malipo ya ada za uanachama.
- Kwa SADC: Tanzania huchangia fedha kwa Sekretarieti ya SADC yenye makao makuu Gaborone, Botswana, pamoja na msaada kwa miradi ya miundombinu ya barabara, reli, nishati na usalama wa kikanda.
Kutoa rasilimali watu na miundombinu ya mafunzo
Tanzania imechangia rasilimali watu na utaalamu kwa jumuiya za kikanda:
- Mafunzo ya kijeshi na kiusalama: Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania (JWTZ) limekuwa mstari wa mbele katika kutoa maafusa katika programu za ulinzi wa amani chini ya SADC na Umoja wa Mataifa.
- Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolozia cha Nelson Mandela (NM-AIST) kilichopo Arusha kinahudumia wanafunzi kutoka nchi zote wanachama wa EAC katika nyanja za sayansi na ubunifu.
- Kituo cha Kimataifa cha Amani na Maendeleo cha Dkt. Salim Ahmed Salim (SAS-ICPD) na Chuo cha Ulinzi cha Taifa (NDC) hutoa mafunzo ya usuluhishi wa migogoro na uongozi wa kimataifa.
- Wataalamu wa Tanzania wameshiriki katika miradi ya pamoja kama mradi wa umeme wa maji wa Maporomoko ya Rusumo unaozihusisha Tanzania, Rwanda na Burundi chini ya EAC.
Kutoa misaada ya kibinadamu
Tanzania imeonesha mshikamano wa kikanda kwa kutoa misaada ya kibinadamu kwa nchi zinapokumbwa na majanga. Kwa mfano, baada ya kimbunga Idai kusambaa nchi za Malawi, Msumbiji na Zimbabwe mwaka 2019, Tanzania ilitoa msaada wa tani 200 za mahindi, tani 14 za mchele na tani 24 za dawa.
Ushiriki wa Tanzania katika jumuiya za kikanda umeleta fursa mbalimbali:
Fursa za kiuchumi
- Upanuzi wa masoko ya biashara: Tanzania inanufaika na soko la pamoja la zaidi ya watu milioni 300. Mfumo wa biashara huru umeondoa vikwazo vya ushuru, hivyo kuongeza mauzo ya bidhaa za kilimo na viwandani katika nchi jirani.
- Uwekezaji wa kigeni: Nchi jirani na mataifa mengine wamewekeza katika sekta za viwanda, miundombinu na madini, hivyo kuongeza ajira na mapato ya serikali.
- Fursa za ajira: Mkataba wa Soko la Pamoja unaruhusu Watanzania kufanya kazi, kuwekeza na kutoa huduma katika nchi wanachama bila vikwazo vya kisheria.
- Utalii wa kikanda: Visa moja ya utalii ya EAC imepunguza gharama na urasimu, hivyo kuongeza idadi ya watalii wanaoingia Tanzania na nchi jirani.
Fursa za miundombinu
- Bandari ya Dar es Salaam imeendelea kuwa lango kuu la biashara kwa nchi zisizo na bandari kama Burundi, Rwanda na DRC.
- Miradi kama Reli ya Kati (SGR), barabara za EAC na Bomba la Mafuta la Afrika Mashariki (EACOP) imerahisisha usafirishaji wa bidhaa na kuvutia wawekezaji.
Fursa za kijamii na kielimu
- Uhamaji wa wanafunzi na wataalamu: Vyuo vikuu vya Tanzania vinatambuliwa katika nchi wanachama, hivyo kurahisisha masomo na utafiti wa kikanda.
- Kubadilishana ujuzi na uzoefu kupitia vyombo vya habari vya kikanda hufikisha habari za EAC na SADC kwa wananchi wengi.
Kiswahili kimekuwa chombo muhimu cha kuimarisha uhusiano wa kikanda:
Mafanikio
- Kuunganisha wananchi: Kiswahili ni lugha rasmi ya EAC na hutumika katika mikutano ya kiserikali, mashirika ya kikanda na sekta ya elimu.
- Kuhifadhi utamaduni: Programu za kitamaduni katika EAC hutumia Kiswahili, hivyo kujenga mshikamano miongoni mwa wananchi wa nchi wanachama.
- Kueneza elimu na maarifa: Shule na taasisi za kikanda hufundisha Kiswahili, na vyombo vya habari vya kikanda hueneza habari za kikanda kwa urahisi.
Changamoto
- Upinzani wa kisiasa: Nchi nyingi za SADC zimejengeka zaidi katika lugha za kikoloni (Kiingereza, Kireno), hivyo kupinga kupewa kwa Kiswahili nafasi kubwa.
- Ukosefu wa miundombinu ya elimu: Elimu ya Kiswahili haijasambaa kikamilifu katika nchi nyingi za SADC.
- Ukosefu wa rasilimali za kukuza Kiswahili: Uwekezaji mdogo katika tafsiri, vyombo vya habari na majukwaa ya kidijitali umeathiri kukuza Kiswahili.
Tanzania imechangia katika kukuza utawala bora ndani ya jumuiya za kikanda:
- Ushiriki katika mikataba: Tanzania imeridhia AUCPCC ya mwaka 2003 na SADC Protocol Against Corruption ya mwaka 2001, hivyo kujenga sera, sheria na mifumo ya kusimamia maadili.
- Uimarishaji wa taasisi: Taasisi kama TAKUKURU, Ofisi ya Taifa ya Ukaguzi na Mamlaka ya Kudhibiti Ununuzi wa Umma zimeimarisha uwazi na uwajibikaji.
- Ushiriki katika mafunzo: Tanzania hushiriki katika mafunzo kupitia ESAMI na African Governance Architecture (AGA) chini ya Umoja wa Afrika.
Kwa mfano, katika kuchambua mchango wa Tanzania katika EAC, mwanafunzi anaweza kuangalia:
- Uanzishaji: Tanzania ilikuwa miongoni mwa waanzilishi wa EAC mwaka 1967
- Makao makuu: Arusha ndio makao makuu ya EAC
- Viongozi: Nyerere, Mkapa na viongozi wengine wameongoza jumuiya
- Michango ya kifedha: Tanzania hulipa ada za uanachama kwa wakati
- Rasilimali: NM-AIST hutoa elimu ya juu kwa wanafunzi wa EAC
Mwanafunzi wa Kidato cha Sita anaweza kutumia elimu hii katika maisha ya kila siku kwa kujua kwamba bidhaa zinazouzwa sokoni mwake — kama mahindi, mchele au mbogamboga — zinaweza kuingia katika nchi jirani kama Kenya au Rwanda bila kodi ya ushuru kwa sababu ya ushiriki wa Tanzania katika EAC. Pia, anapohitaji kazi baada ya shule, anaweza kufanya kazi katika nchi jirani kwa kutumia mkataba wa soko la pamoja wa EAC, au kutumia utalii wa kikanda kusafiri kwa kibali kimoja cha kusafiri katika nchi za Afrika Mashariki.
Swali
Nchi ipi ilikuwa miongoni mwa waanzilishi wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC) mwaka 1967 kupitia Mkataba wa Arusha?
Ingia ili kuwasilisha jibu lako na lihesabiwe katika umahiri wako.
Ingia ili kufanya mazoeziMwalimu
Umekwama? Niulize chochote kuhusu mada hii.
Ingia ili kumuuliza Mwalimu wa AI wa Sonza kuhusu swali hili.
Ingia ili kuuliza