Kutathmini ushiriki wa Tanzania katika mapambano dhidi ya rushwa na ujenzi wa utawala bora kikanda

Tanzania imeridhia mikataba na itifaki muhimu za kikanda na kimataifa zinazolenga kuimarisha uadilifu na uwajibikaji:

• African Union Convention on Preventing and Combating Corruption (AUCPCC) ya mwaka 2003 – inasisitiza ushirikiano wa karibu kati ya nchi wanachama katika kuzuia, kutambua, kuchunguza na kuchukua hatua dhidi ya vitendo vya rushwa.
• SADC Protocol Against Corruption ya mwaka 2001 – inazingatia ushirikiano wa kikanda katika mapambano dhidi ya rushwa, ikiwemo urejeshaji wa mali zilizopata kwa njia ya rushwa.

Kupitia utekelezaji wa mikataba hizi, Tanzania imeboresha sera, sheria na mifumo yake ya kitaifa, ikiwemo:

• Sheria ya Maadili ya Viongozi wa Umma ya mwaka 1995
• Sheria ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa ya mwaka 2007

Mfano wa Kielelezo

Mwalimu Julius Kambarage Nyerere, Rais wa kwanza wa Tanzania, alijenga msingi wa utawala bora kwa kuzingatia maadili ya uongozi, uwazi na uwajibikaji. Dhamira hii imeendelea kuhimizwa na viongozi wa baadaye, hivyo kuifanya Tanzania kuwa mfano wa nchi inayozingatia maadili ndani ya ukanda wa Afrika Mashariki na Kusini mwa Afrika.

Tanzania imeimarisha taasisi mbalimbali zinazolenga kupambana na rushwa na kukuza utawala bora:

Katika ngazi ya kikanda, Tanzania ni mwanachama hai wa:

• Association of Anti-Corruption Agencies in Commonwealth Africa (AACCA)
• Asset Recovery Inter-Agency Network for Southern Africa (ARINSA)
• Asset Recovery Inter-Agency Network for Eastern Africa (ARINEA)
• SADC Anti-Corruption Committee (SADC)
• East African Association of Anti-Corruption Authorities (EAAACA)

Ushiriki huu umeongeza uwezo wa nchi katika kurejesha mali zilizopatikana kwa njia ya rushwa na kuimarisha ushirikiano wa kikanda katika mapambano dhidi ya uhalifu wa kifedha.

Tanzania imejikita katika misingi ya utawala bora kwa:

• Uwazi wa usimamizi wa rasilimali za umma
• Heshima kwa haki za binadamu
• Usawa wa kijinsia na ushirikishwaji wa wananchi katika maamuzi ya maendeleo

Kupitia utekelezaji wa EAC Good Governance Protocol na ushiriki katika African Peer Review Mechanism (APRM), Tanzania hupitia tathmini za mara kwa mara zinazolenga kupima viwango vya uwazi, uadilifu na uwajibikaji wa uongozi.

Hatua za Kuboresha Utawala Bora

Serikali imechukua hatua zifuatazo:

1. Kuimarisha Serikali za Mitaa ili wananchi waweze kushiriki katika maamuzi ya maendeleo
2. Kuongeza uwazi katika bajeti kwa kutumia e-Budget na GePG
3. Kutumia Teknolojia ya Habari na Mawasiliano (TEHAMA) katika kuboresha huduma
4. Kutekeleza e-Procurement ili kupunguza vitendo vya rushwa katika manunuzi ya umma

Tanzania imekuwa mshiriki muhimu katika mafunzo na kampeni za kikanda zinazolenga kuimarisha uadilifu na utawala bora:

• Kupitia Eastern and Southern African Management Institute (ESAMI) na African Governance Architecture (AGA) chini ya Umoja wa Afrika, viongozi na watumishi wa umma wa Tanzania hupata fursa ya kujifunza:
  • Uongozi bora na maadili ya utumishi wa umma
  • Mbinu za kuzuia na kupambana na rushwa
  • Usimamizi bora wa fedha za umma
  • Uwazi na uwajibikaji katika utawala

Tanzania hushiriki kikamilifu katika Siku ya Mapambano dhidi ya Rushwa barani Afrika (African Anti-Corruption Day) inayoadhimishwa tarehe 11 Julai ya kila mwaka.

Pamoja na mafanikio yaliyopatikana, bado kuna changamoto:

• Ukosefu wa rasilimali za kutosha katika taasisi za kuziba pengo la rushwa
• Muamala wa kisasa unaozidi kuzagaa kwa kutumia teknolojia
• Ukosefu wa uwazi katika baadhi ya taasisi za umma
• Changamoto za utekelezaji wa sheria katika ngazi ya kata na vijiji

Mwanafunzi wa kidato cha sita anaweza kutumia maarifa haya katika maisha ya kila siku kwa kujua haki zake za kushiriki katika masuala ya utawala bora katika jamii yake. Kwa mfano, anapokwenda kununua vifaa vya shule dukani, anaweza kutumia umahiri wa kujua kwamba ununuzi wa umma unapaswa kufanyika kwa uwazi kupitia mfumo wa e-Procurement, na kwamba anaweza kuripoti vitendo vya rushwa kwenye TAKUKURU kwa njia ya simu au barua pepe ikiwa anashuhudia ufisadi wowote katika shule au jamii yake.