Fasihi simulizi ni fasihi ambayo hupokezwa na kuendelezwa kwa njia ya mdomo kutoka kizazi hadi kizazi. Sifa kuu za fasihi simulizi ni:

• Utunzi: Huweza kutungwa mapema na kukaririwa kabla ya uwasilishaji, au kutungwa papo hapo wakati wa utendaji
• Uwasilishaji: Huwasilishwa kwa njia ya mdomo, ishara na vitendo, kwa kutumia viambato kama vile malezi, mienendo na sauti
• Umri: Ni kongwe kwa sababu iliianza kabla ya ugunduzi wa maandishi
• Umiliki: Tanzu nyingi ni mali ya jamii nzima, si ya mtu binafsi
• Ufahidi: Huhifadhiwa kichwani na kuendelezwa kwa njia ya kupokezana, ingawa sasa huweza kuhifadhiwa katika vinasauti na kompyuta

Tanzu za Fasihi Simulizi

Fasihi andishi ni fasihi iliyoandikwa na kuhifadhiwa katika muundo wa maandishi. Sifa kuu ni:

• Utunzi: Hutungwa kwa kipindi kirefu kabla ya kuwasilishwa kwa hadhira
• Uwasilishaji: Huwasilishwa kwa njia ya maandishi
• Umri: Iliianza baada ya mwanadamu kugundua maandishi
• Umiliki: Ni mali ya mtunzi na mdhamini wake
• Ufahidi: Huhifadhiwa katika nyaraka au kwa njia za kidijiti

Tanzu za Fasihi Andishi

Jedwali lifuatalo linaonyesha tofauti muhimu:

Mifano ya Kawaida:

1. Ngano na Riwaya: Ngano ya "Kisa cha Sungura na Fisi" ina vipengele vinavyokaribia riwaya - ina wahusika, kisa, na muundo wa hadithi. Riwaya ya Adili na Nduguze (Shaaban Robert) ina vipengele vya ngano kwa kuwa na simulizi ya kubuni inayoakisi maisha ya jamii.

2. Methali na Ushairi: Methali "Usipoziba ufa, utajenga ukuta" ina mafundisho yanayofanana na yale ya mashairi. Shaaban Robert alitumia mtindo wa methali katika mashairi yake.

3. Ngonjera na Tamthiliya: Ngonjera (ushairi simulizi wa majibizano) inafanana na tamthiliya kwa kuwa zote zina wahusika wazungumziao. Mfano ni Ngonjera za Ukuta (Mathias Mnyampala) ambayo inaweza kutiwa jukwaani kama tamthiliya.

4. Hadithi simulizi na Hadithi fupi: Hadithi za Swahili Tales as Told by the Natives of Zanzibar (1870) zilikuwa chanzo cha hadithi fupi za Kiswahili zilizoandikwa baadaye.

Fasihi simulizi imechangia sana katika kukua kwa fasihi andishi kwa njia zifuatazo:

1. Mafunzo ya kisanii: Waandishi wa fasihi andishi wamezingatia vipengele vya fasihi simulizi kama vile matumizi ya semi, nyimbo, na mazungumzo ndani ya kazi zao

2. Wahusika: Wanyama na viumbe visivyo na uhai (kama katika ngano) wamehamishiwa katika riwaya za kingano na za vitisho

3. Maudhui: Masuala ya mila, desturi na maadili yaliyozungumziwa katika fasihi simulizi yamekuwa mada kuu katika riwaya za kijamii na za kimapinduzi

4. Miundo: Muundo wa tenzi (ambao ni wa fasihi simulizi) umeathiri utunzi wa tenzi za fasihi andishi

Kuhusianisha fasihi simulizi na fasihi andishi kunasaidia kuelewa kuwa aina hizi mbili za fasihi hazitani kwa wala, bali zina uhusiano wa karibu. Fasihi simulizi ni asili au "malighafi" ambayo fasihi andishi imeigundua na kuiendeleza. Kwa kujua tofauti na uhusiano kati ya hizi aina mbili, mwanafunzi anaweza kuchambua kazi za fasihi kwa kina zaidi na kuelewa maendeleo ya fasihi ya Kiswahili.

Katika maisha ya kila siku Tanzania, uhusiano kati ya fasihi simulizi na fasihi andishi unaonekana katika vipindi vya redio na runinga. Kwa mfano, unaposikiliza kipindi cha "Cheichei Shangazi" au "Mama na Mwana" kwenye Redio Tanzania, unakuwa unakisimulia kwa njia ya fasihi simulizi (kwa mdomo). Baadaye, hadithi hizo zinaweza kuandikwa katika vitabu au kuhifadhiwa kwenye kompyuta, na hivyo kugeuka kuwa fasihi andishi. Hii inasaidia kuhifadhi na kueneza utamaduni wetu kwa vizazi vijavyo.