Asili za jamii ni mambo ya kimsingi yanayounda jamii fulani. Mambo hayo ni kama:

• Tamaduni – taratibu na kanuni za kuishi
• Mavazi – nguo zinazovaliwa
• Chakula – vyakula vinavyoliwa
• Ngoma – muziki na lugha ya kucheza
• Michezo – michezo ya zamani
• Nyimbo – nyimbo za asili

Tanzania ina makabila mengi. Kila kabila lina asili zake tofauti:

1. Tamaduni

Kila jamii ina kanuni zake za kuishi. Kwa mfano, baadhi ya jamii huzingatia kuheshimu wazee sana. Mfano mwingine ni kwamba katika baadhi ya jamii, watoto wanaogelea kuingia chumba cha wazee kwa ruhusa.

Kanuni hizi zinajenga mila na desturi. Mila ni taratibu za kimaisha zinazofuatwa kwa muda mrefu. Desturi ni mienendo inayorudiwa mara kwa mara katika jamii.

2. Mavazi ya asili

Mavazi ya asili yalitofautiana kati ya makabila:

Mavazi ya asili yalikuwa na sifa hizi:

• Yalikusitiri mwili vizuri
• Yalikuwa nadhifu
• Yalifaa kwa shughuli za jamii

Mfano wa kazi: Ikiwa unacheza michezo, utavaa nguo za michezo si vazi lako la darasani. Hii inafanana na mavazi ya asili – kila shughuli ina mavazi yake.

3. Vyakula vya asili

Vyakula vya asili vilikuwa na tofauti pia:

• Wapare – walikula ugali wa muhogo
• Chaga – walipika ndizi mbichi na maharagwe
• Sukuma – walikula sukuma wiki pamoja na ugali wa mtama

Vyakula vya asili vilikuwa na virutubisho vya kutosha: protini, wanga, vitamini, na mafuta. Kula vyakula hivi vilisaidia watu kuwa na afya njema.

4. Ngoma za asili

Ngoma za asili zilikuwa sehemu muhimu ya maisha ya jamii. Zilitumika:

• Katika sherehe za harusi
• Katika jando na unyago
• Wakati wa mavuno

Ala zilizotumika katika ngoma:

• Ngoma ya mwitu
• Filimbi
• Marimba ya mbao
• Manyanga

5. Nyimbo za asili

Nyimbo za asili zilikuwa na majukumu maalumu:

• Kufundisha – kufundisha maadili
• Kuonya – kukemea matendo mabaya
• Kuburudisha – kuchanganya furaha

6. Michezo ya asili

Michezo ya asili ilikuwa ni kama:

• Kuruka kamba
• Kucheza bao
• Mbio
• Masumbwi
• Kuvuta kamba

Michezo hii ilisaidia kujenga nguvu na kudumisha umahiri.

Pamoja na tofauti, jamii za Watanzania zilikuwa na maadili ya kawaida:

• Kuheshimiana – kusalimiana na kuheshimu watu wengine
• Kushirikiana – kusaidiana katika shughuli
• Kupenda kazi – kuthamini kazi ya kila siku
• Tabia njema – kutenda mema na kuepuka mabaya

Ili ubaini asili za jamii yako, unaweza:

1. Kuuliza wazazi au walezi – ulize kuhusu tamaduni za familia yako
2. Kuchunguza picha za zamani – angalia picha za babu au nyanya zako
3. Kushiriki katika sherehe za jamii – hakiki tamaduni katika harusi au sikukuu
4. Kusoma vitabu vya historia – jifunze zaidi kuhusu makabila mbalimbali

Fikiria unacheza michezo ya mbio shuleni. Mbio ni michezo ya asili ya Watanzania. Mbio ilikuwa inaitwa mbio au kukimbia tena zamani. Leo unacheza mbio kwa furaha, lakini asili yake ilikuwa ya kujenga nguvu na kujifunza kusubiri.

Hivyo, unapokimbia unakuwa unadumisha asili ya michezo ya Watanzania!

• Asili za jamii ni vyanzo vya tamaduni, mavazi, Chakula, ngoma, michezo na nyimbo
• Tanzania ina makabila mengi yenye tofauti za asili
• Pamoja na tofauti, kuna mambo mengi yanayofaniana katika maadili
• Kugundua asili kunatusaidia kuthamini utamaduni wetu

Ukienda sokoni au dukani, utakuta watu wengi wakiwa na mavazi mbalimbali. Baadhi ya watu wanavalia vazi la kazi, wengine wanavalia vya kiserikali. Hii inakufanya uweze kugundua kwamba kila shughuli ina mavazi yake, kama ilivyokuwa zamani katika asili za mavazi ya Watanzania. Pia, ukila ugali au ndizi kama Chakula cha asili, unakuwa unadumisha utamaduni wa jamii yako – hii ni njia rahisi ya kuonyesha uzalendo wako kwa Taifa.