Kubaini wajibu na haki zake katika familia na shuleni

Mtoto anayo wajibu mbalimbali anapokuwa shuleni. Zifuatazo ni baadhi ya wajibu wa mtoto shuleni:

• Kuhudhuria darasani kwa wakati na kuwahi shuleni
• Kusoma kwa bidii na kufanya kazi zote za masomo
• Kuitii sheria na kanuni za shule
• Kushirikiana na wanafunzi wengine
• Kuheshimu walimu, viongozi na watuwaliokuzidi umri
• Kufanya usafi wa darasani na maeneo ya shule
• Kulinda mali za shule na kuepuka kuziharibu
• Kuwasidia walimu na wanafunzi wengine pale inapohitajika

Mfano: Juma anacheza mpira na kuvunja dirisha la darasani. Juma amerudi nyumbani akajificha badala ya kutoa taarifa kwa mwalimu. Hii si wajibu wake kwa sababu mtoto anapaswa kutoa taarifa ya uharibifu wa mali za shule.

Mtoto ana wajibu pia anapokuwa nyumbani. Zifuatazo ni baadhi ya wajibu wa mtoto nyumbani:

• Kuheshimu wazazi, walezi na watuwaliokuzidi umri
• Kufanya kazi za nyumbani zinazolingana na umri wake
• Kusaidia wazazi na wadogo zake
• Kufanya usafi wa mwili, nguo na vyombo alivyotumia kula
• Kuthamini mali zake binafsi na za nyumbani
• Kuacha kuiga vitendo vilivyo kinyume na maadili
• Kutenda vitendo vya kimaadili vinavyokubalika

Mfano: Fatuma anarudi shule anakula chai na mkate, kisha anawaoshea vodoo vyombo. Hii ni wajibu wake kwa sababu mtoto anapaswa kufanya usafi wa vyombo alivyotumia kula.

Mtoto ana haki nyingi ambazo jamii inapaswa kuziheshimu. Haki za mtoto ni pamoja na:

• Kuheshimiwa na kuthaminiwa kama watu wengine
• Kupata mahitaji muhimu kama vile Chakula, malazi, mavazi na huduma za afya
• Kwenda shule na kupata elimu bora
• Kuishi na wazazi wake bila kubaguliwa
• Kupata nafasi ya kucheza na kushiriki michezo
• Kusikilizwa na kupata msaada pale anapohitaji
• Kupata jina na utaifa wake
• Kulindwa dhidi ya ukatili, unyanyasaji na udhalilishaji
• Kutoa maoni na kushiriki katika maamuzi ya ustawi wake

Mfano: Mwisho wa muhula, shule ilipiga magoti kwa wanafunzi wote. Bakari hakupata cheo cha kuongoza darasani kwa sababu alikuwa na umri mdogo. Hii si haki kwa sababu kila mtoto anastahili kushiriki kulingana na uwezo wake, si umri tu.

Kutimiza wajibu ni jambo muhimu sana. Mtoto anayetimiza wajibu hupata mambo menga mema:

• Kujenga uhusiano mzuri na wazazi, walimu na marafiki
• Kufikia malengo ya masomo kwa wakati
• Kupendwa na watu wanaomzunguka
• Kujenga uaminifu na heshima
• Kuonesha upendo na heshima kwa wengine

Mtoto asiyefanya wajibu wake huwa ana matatizo na watu waishii karibu naye.

Tambulisha kati ya haki na wajibu kwa kila kitu kilichorodhwa hapa chini:

Katika maisha ya kila siku, mtoto wa Tanzania anatumia kujua wajibu na haki zake nyumbani na shuleni. Kwa mfano, ukiisha kula Chakula cha alasiri nyumbani, unawajibika kuosha sahani au kikombe ulichotumia — hii ni sehemu ya kufanya wajibu wako nyumbani. Kwa upande wa haki, ukipata shida kama unyanyasaji au mateso kutoka kwa mtu yeyote, una haki ya kutoa taarifa kwa mwalimu au mtu mzima unaemwamini ili ulindwe.