Kuhusianisha mitazamo iliyomo katika nyimbo za bongo fleva, mashairi na tamthiliya na matendo ya jamii

Kazi za fasihi kama bongo fleva, mashairi na tamthiliya hutokana na hali halisi za kijamii. Watunzi huchukua mawazo, matendo na imani zilizopo katika jamii na kuzisawiri katika kazi zao. Hivyo, kuna uhusiano mkubwa kati ya kazi za fasihi na maisha ya kila siku ya wanajamii.

Kuhusianisha mitazamo na matendo kunasaidia:

• Kuelewa athari za kazi za fasihi katika jamii
• Kuchambua kazi za fasihi kwa kina
• Kuboresha tabia na mienendo ya kijamii
• Kujenga jamii yenye maadili mema

Hatua za Kuchambua

1. Sikiliza au tazama wimbo - Fahamu kuhusu nani au nini linazungumzia
2. Tambua dhamira - Ni ujumbe gani mtunzi anatoa?
3. Bainisha maadili - Ni maadili gani yamesawiriwa? (heshima, uaminifu, utii, haki na usawa)
4. Linganisha na jamii - Je, maadili hayo yanaenda na hali ya jamii yako?
5. Chambua athari - Je, wimbo unachangia kuboresha au kubomoa jamii?

Mifano kutoka Kitabu

Katika shughuli ya 4.9, wanafunzi wanalazimika kusikiliza wimbo unaosawiri athari za starehe. Kwa mfano, wimbo wenye kuhusu utapeli wa vijana kwenye vijiwe vya starehe unaweza kuhusianishwa na matendo ya vijana wanaochoka masomoni na kujanga na maisha.

Wimbo wa bongo fleva wenye kuhusu umuhimu wa elimu unalingana na juhudi za serikali za kuhamasisha elimu nchini Tanzania.

Mchango wa Mashairi

Mashairi husawiri hali mbalimbali za kijamii na kutoa mafunzo kwa wanajamii. Kwa kuchambua mashairi, tunaweza kugundua mitazamo ya mwandishi kuhusu masuala mbalimbali.

Mifano ya Mashairi ya Kitabu

Katika shairi la "Shujaa" (Kandoro, 1972), tunaona mitazamo ya kujitegemea, kuheshimu wazazi, na kutetea nchi. Mitazamo hii inalingana na maadili ya jamii ya Watanzania ya kuheshimu ukubwa na kufanya kazi kwa bidii.

Shairi jingine la "Mchwa na Kumbikumbi" linasawiri ukandamizaji wa Watanzania na kuhimiza umoja. Katika shairi hili, mwandishi anatumia mfano wa viumbe wadogo kueleza kwamba Watanzania wanaweza kushinda changamoto zao.

Jukumu la Tamthiliya

Tamthiliya husawiri matendo halisi ya wanajamii na kutoa mafunzo kupitia wahusika wake. Kuchambua tamthiliya kunatusaidia kuelewa maadili na mitazamo mbalimbali.

Mifano ya Kitabu

Katika kipande cha tamthiliya ya "Hatia" (Muhando, 1974), tunaona mitazamo mbalimbali:

• Cheja anawakilisha wanawake wanaoteswa
• Juma anawakilisha majumba yanayokana kuwajua watoto wao
• Mazingira ya ukatili na ubaguzi

Mitazamo hii inalingana na matendo ya baadhi ya jamii ambapo wanawake wanaadhibiwa kwa kushuka mimba za utotoni.

Katika tamthiliya nyingine ya "Safari ya Chinga" (Omari, 2012), tunaona migogoro kuhusu elimu ya watoto, uoachi, na umaskini. Bi Somoe ana mtazamo chanya kuhusu elimu, lakini Che Munndu anazingatia faida ya kiuchumi tu.

Kulingana na njia ya ufundishaji iliyopendekezwa, hapa kuna hatua za kufanya majadiliano:

1. Gawa vikundi vidogo - Kila kundi lipewe kazi moja tofauti
2. Chagua kazi za fasihi - Kila kundi lichague bongo fleva, shairi au kipande cha tamthiliya
3. Chambua mitazamo - Bainisha mitazamo iliyomo katika kazi iliyochaguliwa
4. Linganisha na jamii - Jadili kuhusu matendo ya wanajamii yanayohusiana na mitazamo hiyo
5. Thibitisha uhusiano - Onyesha jinsi mitazamo inavyoweza kuathiri au kuakisi matendo
6. Wasilisha matokeo - Kila kundi liwasilishie darasani

Katika maisha ya kila siku Tanzania, ujuzi wa kuhusianisha mitazamo ya fasihi na matendo ya jamii ni muhimu sana. Kwa mfano, unapozungumza na rafiki yako kuhusu wimbo wa bongo fleva unaosimulia ubakri wa kijana, unaweza kuchambua kama matendo hayo yanakubalika au hayakubaliki katika jamii yako. Pia, ukiwa na biashara ndogo ya maua au mbogamboga sokoni, unaweza kutumia ujuzi huu kujua ni lugha gani ya kuhamasisha wateja wako ipasavyo, kwa kuzingatia maadili na imani za jamii ya eneo lako.