Kuchambua uhusiano baina ya jamii za Kitanzania na zile za Ulaya, Mashariki ya Kati na Mashariki ya Mbali

Sababu za uhusiano

Uhusiano kati ya jamii za Kitanzania na zile za Mashariki ya Kati na Mbali ulianza takribani miaka 2000 iliyopita. Sababu kuu zilikuwa ni biashara, ambayo ilivutia wafanyabiashara kutoka Oman, Saudia Arabia, Yemen, Uajemi (Iran), Syria na hata India na China. Wafanyabiashara hawa walitaka bidhaa kama meno ya tembo, dhahabu, ngozi za wanyama na watumwa ambazo zilikuwa na thamani kubwa katika masoko yao.

Njia na vyombo vya usafiri

Wafanyabiashara kutoka Mashariki ya Kati na Mbali walitumia njia ya baharini kwa kutumia pepo za kusi na kaskazi. Pepo hizi ziliruhusu meli zao kuzunguka pwani ya Afrika Mashariki kwa urahisi. Safari hizi zilianza tangu karne ya 8 na kuongezeka katika karne za 10 na 11. Njia kuu ilikuwa kutoka Oman na Yemen, kupitia Zanzibar, hadi kufika maeneo ya bara kupitia bandari kama Bagamoyo, Kilwa na Pangani.

Bidhaa zilizogolewa

Katika biashara hii, jamii za Kitanzania zilitoa bidhaa zinazozingatiaResources kama vile dhahabu, pembe za ndovu, ngozi za wanyama, asali, nta, gundi, na watumwa. Kwa upande wa wageni, walileta bidhaa kama shanga, nguo za hariri, simu, jambia, visu, bakuli, birika na vyombo vya kioo. Biashara hii ilifanyika kwa njia ya kubadilishana bidhaa au kutumia fedha baadaye.

Miji ya biashara

Uhusiano huu ulisababisha kuanzishwa na kukua kwa miji mikubwa ya biashara. Miji muhimu ilikuwa Zanzibar, Kilwa, Bagamoyo, Pangani, Tabora na Ujiji. Zanzibar ilikuwa kituo kikubwa zaidi cha biashara na ikawa chini ya Usultani wa Oman baada ya mwaka 1698. Sultani Seyyid Said alihamishia makao makuu Zanzibar mwaka 1840 na kuanzisha biashara ya mikarafuu na minazi.

Sababu za kuvamia

Wareno walikuwa wa kwanza kutoka Ulaya kuingia uhusiano na Tanzania. Walifika mwaka 1498 kupitia Rasi ya Tumaini Jema chini ya uongozi wa Vasco da Gama. Sababu kuu za kuvamia zilikuwa ni kutafuta njia ya baharini kufika India, kudhibiti biashara ya dhahabu na pembe za ndovu, na kueneza dini ya Kikristo. Pia, walitaka kushindana na Waarabu ambaye walikuwa wanaendesha biashara katika Bahari ya Hindi.

Utawala wa Wareno

Wareno walitawala pwani ya Afrika Mashariki kwa takribani miaka 200, yaani kutoka 1503 hadi 1698. Walijenga vituo vya kijeshi kama Fort Jesus ya Mombasa, na kudhibiti biashara kuanzia Mogadishu hadi Sofala. Walilazimisha ushuru mkubwa na kutumia nguvu kutawala maeneo ya pwani.

Kuanguka kwa utawala wa Wareno

Utawala wa Wareno ulianguka mwaka 1698 baada ya kushindwa na Muungano wa Waarabu na wenyeji wa pwani. Sababu za kuanguka huku ni pamoja na upinzani kutoka jamii za Kitanzania, ushindani kutoka mataifa mengine ya Ulaya kama Uholanzi na Uingereza, udhaifu wa Wareno katika utawala, magonjwa ya kitropiki, na kupungua kwa misafara ya biashara kutokana na unyonyaji mkubwa.

Mfano mmoja wa uhusiano wa Kitanzania na Mashariki ya Kati ni biashara kati ya Zanzibar na Oman. Sultani Seyyid Said alipohamia Zanzibar mwaka 1840, alileta Waarabu wengi ambao walianzisha mashamba makubwa ya mikarafuu na minazi. Pia, aliwaalika Wahindi kujia Zanzibar ambapo walitoa mikopo kwa wafanyabiashara wa Kiarabu. Kufikia mwaka 1860, Idadi ya Wahindi ilikuwa 6000 katika miji ya Zanzibar, Bagamoyo, Kilwa na Pemba. Biashara hii ilileta maendeleo makubwa lakini pia ilisababisha unyonyaji wa rasilimali za Watanzania na kuibuka kwa matabaka ya kijamii.

Athari za kiuchumi

• Kukua kwa miji ya pwani kama Bagamoyo, Kilwa na Zanzibar
• Kuibuka kwa vituo vya biashara vilivyokuwa na umuhimu mkubwa
• Kuingia kwa bidhaa mpya kama karafu, mahindi na mpunga
• Unyonyaji wa rasilimali za Tanzania kupitia biashara isiyo sawa

Athari za kijamii na kiutamaduni

• Kuenea kwa dini ya Kiislamu katika mwambao wa pwani
• Kukua na kuenea kwa lugha ya Kiswahili
• Kuibuka kwa ndoa baina ya Waarabu na wanawake wa pwani
• Kubadilika kwa mavazi kama kanzu na baraghashia
• Kuingia kwa mila na desturi za Kiarabu

Athari za kisiasa

• Kukua kwa dola zenye nguvu kama Kilwa, Unyamwezi na Uhehe
• Kuanguka kwa baadhi ya tawala za jadi
• Kubadilika kwa mfumo wa kupata viongozi kutoka kurishi hadi kutegea nguvu za kiuchumi

Uhusiano kati ya jamii za Kitanzania na zile za Mashariki ya Kati, Mbali na Ulaya ulikuwa na umuhimu mkubwa katika historia ya Tanzania kabla ya ukoloni. Uhusiano huu ulitokana na biashara na uliathiri sana maisha ya Watanzania kwa njia zote. Kuelewa uhusiano husika ni muhimu ili kuthamini utajiri wa historia ya Tanzania na kujifunza kutokana na matokeo mazuri na hasi ya uhusiano huu.

Leo hii, uhusiano wa zamani kati ya Tanzania na nchi za Mashariki ya Kati na Mbali unaonekana katika maisha yetu ya kila siku. Kwa mfano, katika soko la Mwanza au Arusha, bidhaa nyingi zinazouzwa kama vile karafuu, mdalasini na viungo zinazochukuliwa kutoka Kenya au kupitia biashara ya Mombasa zina historia ya uhusiano wa biashara wa karne nyingi. Pia, lugha ya Kiswahili ina maneno mengi ya asili ya Kiarabu kama "sala," "fitina," na "safari" ambayo yametokana na uhusiano huu wa kihistoria.