Viambishi -na- hutumiwa kuonyesha kitendo kinachofanyika sasa au kinachofanyika mara kwa mara.

Mifano

• Ndekia anacheza mpira mwanjani.
• Wanafunzi wanaenda shuleni kila asubuhi.
• Mama anapika chapati siku hizi.

Viambishi -li- hutumiwa kuonyesha kitendo kilichofanyika zamani au katika siku za nyuma.

Mifano

• Ndekia alipita katika daraja.
• Wanafunzi walikimbia maji.
• Mwalimu alipiga simu kwa Mwalimu Sara.

Viambishi -ta- hutumiwa kuonyesha kitendo kitakachofanyika baadaye au kesho.

Mifano

• Nitakwenda kutembea sokoni kesho.
• Wanafunzi watajiandaa kwa ajili ya mitihani.
• Mto utapungua baada ya siku mbili.

Viambishi -me- hutumiwa kuonyesha kitendo kilichokamilika au kimefanyika tayari.

Mifano

• Ndekia ameshika tawi la mti.
• Wanafunzi wamefika shuleni.
• Maji yamejaa mtoni.

Viambishi hu- hutumiwa kuonyesha kitendo kinachofanyika mara kwa mara au kawaida.

Mifano

• Ndekia hufanya kazi kwa bidii.
• Wanafunzi hujiandaa mapema kila asubuhi.
• Mto huzoa maji wakati wa mvua.

Zoezi 1: Badili sentensi katika wakati uliopita

Sentensi za asili:

• Picha inaonekana nzuri. → Picha ilionekana nzuri.
• Watoto wanaogelea. → Watoto waliogelea.

Zoezi 2: Badili sentensi katika wakati ujao

Sentensi za asili:

• Ninaenda sokoni. → Nitaenda sokoni.
• Wazazi wanakuja kesho. → Wazazi watakuja kesho.

Zoezi 3: Tumia hali timilifu

Sentensi za asili:

• Nilikula Chakula. → Nimekula Chakula.
• Walipika ugali. → Wamepika ugali.

Zoezi 4: Tumia mazoea

Sentensi za asili:

• Wanacheza mpira kila siku. → Wanacheza mpira kila siku. (Tumia hu-: Wanahucheza mpira kila siku.)

Katika hadithi ya Mto Zoazoa, tunaweza kuona matumizi ya nyakati mbalimbali:

1. Wakati uliopita: Mto Zoazoa ulifurika. (kitendo kilichopita)

2. Wakati uliopo: Ndekia anashikilia tawi la mti. (kitendo kinachofanyika sasa)

3. Wakati ujao: Maji yatapungua kesho. (kitendo kitakachofanyika)

4. Hali timilifu: Ndekia ameshika tawi. (kitendo kimekamilika)

5. Mazoea: Mto huzoa maji wakati wa masika. (kitendo cha kawaida)

Ili kubadili sentensi kutoka wakati moja hadi nyingine, tunachukua kitenzi na kuongeza kiambishi sahihi:

Kuzingatia nyakati kunasaidia:

• Kusimulia hadithi kwa mpangilio sahihi
• Kuelewana vizuri na wenzako
• Kuandika barua au ujumbe kwa uwazi
• Kueleza mambo ya kila siku

Katika maisha ya kila siku, kutumia nyakati sahihi ni muhimu sana. Kwa mfano, unaposimulia kwa mama yako ulichofanya shuleni leo, utatumia viambishi vya -li- kama "nilicheza mpira" au "nilikula chai." Lakini ukimweleza rafiki yako unachokwenda kufanya kesho, utatumia -ta- kama "nitakwenda sokoni." Pia, ukimweleza mwalimu kwamba umekamilisha kazi yako, utasema "nmekamilisha kazi" kwa kutumia -me-. Kwa kujifunza nyakati hivi, utaweza kuwasiliana kwa uwazi zaidi na watu wote unaowazungumza nao.