Tamathari za semi

Tamathari za semi

Sitiari

• Mbinu za kulinganisha vitu pasipo kutumia viunganishi

Mfano:

• Samaki wangu anaelea kimgongo mgongo (marehemu)
• Nyumba yangu haina mlango (yai)
• Mwarabu wangu mkali sana ukimshika hashikiki hana panga, hana shoka, hana kisu, hana mshale (moto)
• Nyumba yangu ina mlango mdogo

Tabaini

• Kusisitiza jambo kwa kutumia maneno kinzani

Mfano:

• Yule anatuona sisi hatumuoni (Mungu)
• Futi kufunika futi kufunua (nazi fuu, nazi maji)
• Mkubwa ananiamkia, mdogo haniamkia (kunde kavu na mbichi)

Kejeli na dhihaka

Mfano:

• Uzi mwembamba umefunga dume kubwa (usingizi)
• Upara wa mwarabu unafuka moshi (chai, maziwa, ugali)
• Kitu kidogo kimemtua mfalme kibini (hajandogo)
• Mama mtu mweusi, watoto wekundu (pilipili)

Tashihisi

Mfano:

• Popo mbili zavuka mto (macho)
• Popote niendapo ananifuata (kivuli)
• Ninapompiga mwanangu watu hucheza (ngoma)

Takriri

Mfano:

• Huku fungu huku fungu katika bahari (nazi)
• Mama kazaa mtoto na mtoto kazaa mtoto (kuku na yai)
• Futi kufutika futi, futi kafutika futi (nazi – kumbi) (nazi na tui) (maji ya nazi)
• Juu go, chini go katikati gogo (kinywa mdomo na ulimi)

Mbinu nyingine za kisanaa

1. Onomatopea (tanakali sauti)

Mfano:

• Huku pi na kule pi (mkia wa kondoo atembeapo)
• Chubwi aingia chubwi katoka (jiwe majini)
• Pa funua pa funika (nyayo wakati wa kutembea)
• Enda "parara" (kuti la mnazi)
• Pakacha tiii! (ugonjwa wa matende)

2. Taswira au picha

• Katika vitendawili kuna matumizi ya picha za miti, viungo vya mwili, wanyama, vitu.

Mfano:

• Kuku wangu kataga mibani (nanasi)
• Mzazi ana miguu bali mzaliwa hana (kuku na yai)
• Mti mmoja una matawi saba, manne mabichi, pembe mbili, matatu makavu na mkia mmoja (jani lenye wazimu)
• Wanangu wanne lakini hawakamatani

3. Kinaya

• Hutumiwa kueleza usemi ambao una maana ya kinyume na usemavyo kijuujuu

Mfano: uzi mwembamba umefunga dume kubwa

4. Ucheshi au vichekesho

• Kuna vitendawili ambavyo huweza kusababisha ucheshi kwa msomaji. Ucheshi huu hutokana na uhusiano uliopo kati ya kitendawili fulani na maana yake au kile kinachoongelewa nacho.

Mfano:

• Mwarabu kavaa kilemba
• Nimemwona bi kizee amejitwika machicha (mvi)
• Baba apiga mbizi, akiibuka ndevu zimegeuka nyeupe (mwiko)

5. Utata

• Ni ule ugumu uliopo wa kuamua maana inayokusudiwa au jibu la kitendawili, kuna baadhi ya vitendawili ambazo vina majibu mengi, jibu sahihi au linalokusudiwa hutegemea mazingira, mandhari, utamaduni, wakati n.k.

Mfano:

• Inachurura inaganda (asali au gundi)
• Gari la kila mtu (kifo, jeneza, miguu)
• Hamwogopi mfalme wala bawabu (njaa au shida au kifo)