Makosa ya Kisarufi

Lugha inapotumika vibaya, inaweza kupotosha mawasiliano na kupoteza lengo la mzungumzaji. Hii hutokea kutokana na makosa ya kisarufi na kimantiki, ambayo huathiri ufanisi wa ujumbe unaotumika. Makosa haya yanajumuisha makosa ya kisarufi na kimantiki. Hapa ni muhtasari wa makosa ya kisarufi yanayotokea wakati wa mawasiliano.

Makosa ya Kisarufi

1. Kosa la msamiati Hii hutokea pale ambapo mtu anachanganya maneno ambayo yanashabihiana lakini yana maana tofauti. Mfano: mtu anaweza kuchanganya neno mazingira na mazingara kwa kudhani kuwa yana maana moja. Hii ni hatari kwa maana ya sentensi na inaweza kuleta mkanganyiko kwa msikilizaji.

2. Kosa la miundo ya sentensi Hapa, makosa hutokea wakati muundo wa sentensi haufuati kanuni za kisarufi za Kiswahili. Miundo hii inaweza kutumika vibaya, na kusababisha maana isiyo wazi au yenye kutatanisha. Mfano: Simba aliuwawa na mwindaji (hii inaweza kumaanisha kwamba mwindaji alimwua simba au wote walikufa). Kosa hili linaweza kuwa na madhara makubwa katika kuelezea maana halisi ya sentensi.

3. Makosa ya upatanisho wa kisarufi Hapa, kuna tatizo la kutokufananishwa kwa nomino na vitenzi katika sentensi. Nomino inayotumika inapaswa kuendana na kitenzi kinachotumika. Mfano: Mtoto mdogo analia (sahihi: Watoto wadogo wanalia). Makosa haya huathiri ufanisi wa mawasiliano na hivyo ni muhimu kuhakikisha kuwa nomino na kitenzi vinapatana kisarufi.

4. Kosa la kimatamshi Makosa ya kimatamshi hutokea pale ambapo mtu anapotamka maneno kwa njia isiyo sahihi, kwa mfano, kutamka sauti kwa makosa. Mfano: Kura na kurara je? (sahihi: Kula na kulala je?).

Jinsi ya kuzuia makosa haya

Kujua na kufahamu matumizi sahihi ya msamiati na miundo ya sentensi ni muhimu. Aidha, kuwa na ufahamu kuhusu matamshi sahihi ya Kiswahili na kuelewa muktadha wa maneno kunasaidia kupunguza makosa ya kisarufi. Kuweka ufahamu wa wazi juu ya kanuni za kisarufi na kutumika kwa umakini katika uandishi na mazungumzo husaidia katika kupunguza makosa haya na kuboresha ufanisi wa mawasiliano.

Mfano:

Mtu akisema Simba aliuwawa na mwindaji, hapa msikilizaji anaweza akapata maana mbili:

• Msikilizaji anaweza kuelewa mwindaji alimwua simba
• Au simba pamoja na mwindaji walikufa wote

Mfano mwingine:

Nilimpikia uji bibi. Maana – Alifanya tendo la kupika uji kwa ajili ya bibi Au – Alipika uji badala ya bibi

Kosa la upatanisho wa kisarufi (tena)

Makosa ya upatanisho wa kisarufi pia huathiri sana lugha kati ya mzungumzaji na msikilizaji, kwa kawaida katika Kiswahili nomino mtenda ndiyo inayotawala upatanisho wa kisarufi kwenye kivumishi na kitenzi. Mfano mtu anaweza kukosea na kutamka:

1. Mtoto mdogo analia
2. Watoto wadogo wanalia
3. Mtoto wanacheza mpira
4. Mtoto anacheza mpira

Kosa la kimatamshi (tena)

Makosa ya kimatamshi nayo ni sehemu ya makosa ya kisarufi. Watu wengine hushindwa kutamka baadhi ya maneno (sauti) ya lugha ya Kiswahili sanifu. Mfano:

1. Kura na kurara je? → Kula na kulala je?
2. Msichana mhodari → Msichana hodari
3. Selasini na thaba → Thelathini na saba
4. Achante sana → Ahsante sana
5. Ng'ombe wako ngambo ya mto → Ng'ombe wako ng'ambo ya mto