Kuongeza msamiati.

1. Hakuna ajuaye chimbuko la Kiswahili kwa uhakika.

2. Kuna nadharia mbalimbali zinazoelezea chimbuko la lugha:

   • Lugha hutokana na tabia za kuiga.
   • Binadamu wa kale waliiga sauti za wanyama, wadudu na mazingira.
   • Sauti hizo zikazua lugha, na Kiswahili kuwa mojawapo ya lugha.

Kuna mitazamo tofauti kuhusu maana ya Mswahili:

• 1. Mzaliwa wa pwani ya Afrika Mashariki
  2. Mtu yeyote anayezungumza Kiswahili
  3. Mtu mwenye asili ya Kiafrika
  4. Mtu mjanja, azungumzaye sana pia mwongo

Pijini

1. Lugha inayozuka kutokana na mwingiliano wa lugha mbili tofauti.
2. Inasemekana Kiswahili kilitokana na Kihārabu + lugha za kienyeji Afrika Mashariki.

Udhaifu

1. Haielezei lugha za kienyeji zilizokuwepo kabla ya Waarabu kuja.

Kreoli

1. Kreoli ni Pijini iliyokomaa kuwa lugha mama ya vizalia.

Udhaifu

1. Haielezei muundo wa Kiswahili kwa kina – mfano vitenzi, sarufi, matamshi.

Kiswahili ni Kiarabu

Inasema Kiswahili ni Kiarabu kwa sababu:

• 1. 41% ya msamiati wa Kiswahili ni wa Kiarabu
  2. Kuna mfungamano wa kiutamaduni kati ya Waswahili na Waarabu
  3. Neno Swahili linatokana na Sahel (pwani)

Udhaifu

1. Lugha nyingi hukopa maneno – si hoja kuwa ni lugha hiyo.
2. Mwingiliano wa kiutamaduni haubadilishi asili.
3. Jina la kigeni si hoja ya kubadilisha utaifa au asili.
4. Watetezi wengi wa nadharia hii ni wageni.

Kiswahili ni Kibantu

Nadharia hii inazingatia:

• 1. Muundo wa lugha (vitenzi, majina, sintaksia, matamshi, msamiati)
  2. Historia ya wenyeji wa pwani, utamaduni na mwingiliano wa watu

Mfano wa hoja za kiisimu:

Msamiati:

Kisintaksia:

Muundo wa kitenzi:

1. Hali yakinishi huishia na -a: soma, piga, pita
2. Vitenzi vya Kibantu hunyambulika: pigana, piganiwa, pigwa
3. Huundwa majina kutoka vitenzi: soma → somo

Ngeli za majina:

1. Mtoto – Watoto
2. Mti – Miti

Utafiti wa Profesa Melcom Guthrie:

• Aligundua mizizi 22,000 ya maneno inayopatikana katika lugha zote za Kibantu.

1. Kiswahili kilikuwepo kabla ya ujio wa wageni.

2. Hoja hutegemea ushahidi wa kihistoria kutoka:

   • Asili ya Wabantu kusini mwa Cameroon (karne ya 5)
   • Kusambaa kwao hadi Afrika Mashariki, visiwani, na kusini
   • Kundi la Wabantu walilopitia maeneo ya Shungwaya na baadaye kuhamia kusini mwa mto Tana

Mfano wa ushahidi:

1. Ibn Batuta (1331 BC):

   • "Nilisafiri kutoka Mombasa mwendo wa siku mbili... tulipofika Mafya, tuliwakuta wenyeji wakiwa hawana chakula, wanatoa nafaka uswahilini."