Kabla ya ujio wa wageni, fasihi ya Kiafrika ilikuwa hasa fasihi simulizi – nyimbo, hadithi, methali, na vitendawili vilivyopitishwa kwa mdomo kutoka kizazi hadi kizazi. Hati ya Kiarafu ilianza kutumiwa tangu karne ya 9, lakini maandishi ya kawaida ya fasihi yalikuwa nadra sana.

Baada ya ujio wa wageni (Waajemi, Wareno, Waarabu, Wajerumani na Waingereza), mambo yalibadilika kwa kasi:

• Wageni walileta elimu ya kusoma na kuandika – hii ilikuwa msingi wa kuibuka kwa fasihi andishi
• Hati ya Kirumi ilienezwa wakati wa ukoloni wa Kijerumani na Kiingereza, na ikawa kawaida kwa kuandika kazi za fasihi ya Kiswahili
• Kazi za kwanza za fasihi andishi kama vile Utendi wa Tambuka na Al-Inkishafi zikaandikwa kwa hati ya Kiarafu, na baadaye kwa hati ya Kirumi

Ujio wa wageni ulileta mifumo mipya ya kijamii na kiuchumi ambayo iliathiri sana maudhui ya fasihi:

(a) Fasihi ya Mfumo wa Utumwa

Wamiliki wa watumwa na mali walitunga nyimbo za kuwasiifu wao wenyewe, wakipinga fasihi ya watumwa iliyopinga mfumo huo. Watumwa walitumia fasihi kwa siri kujitetea na kueleza udhalimu wa mfumo huo.

(b) Fasihi ya Mfumo wa Ukabaila

Katika mfumo huu, fasihi ilitumika kuhalalisha uhusiano kati ya makabaila na watwana. Kazi kama Al-Inkishafi na Utenzi wa Mwanakupona zilionyesha utawala wa kifalme na nafasi ya mwanamke kama "pambo" la mwanamume.

(c) Fasihi ya Kupinga Ukoloni

Baada ya ukoloni kushika mizizi, fasihi ikawa chombo muhimu cha kupigana na utawala wa kikoloni. Mifano ni:

• "Ondoka Nchini Mwetu" ya Saadani Kandoro – shairi lenye kuchukua umakini mkubwa la kuwalaani utawala wa kikoloni na kuwataka wageni waondoke
• "Kusadikika" na "Kufikirika" za Shabaan Robert – riwaya zilizoonesha madhara ya ukoloni

Baada ya uhuru, fasihi ya Kiswahili iliendelea kubadilika:

• Miaka ya 1960-1970: Kazi zilisisitiza umuhimu wa uhuru na Azimio la Arusha (kama Mtu ni Utu ya George Mhina)
• Miaka ya 1970-1980: Kuibuka kwa riwaya za upelelezi na za mapenzi zilizochangamsha wasomaji
• Miaka ya 1980-2000: Kuibuka kwa riwaya za kimajaribio zinazokiuka kaida za kawaida za uandishi

Maendeleo ya fasihi baada ya ujio wa wageni yamegawanyika katika vipindi vitatu vikuu:

1. Kipindi cha ukoloni – kuibuka kwa fasihi andishi na kupinga utawala wa kigeni
2. Kipindi cha baada ya uhuru – kuzungumzia maendeleo na Azimio la Arusha
3. Kipindi cha hivi karibuni – kuibuka kwa mitindo mipya ya uandishi na kuchimba fikra za kijamii

Fasihi imeendelea kuwa kioo cha jamii, ikiwa-reflect mazingira na mahitaji ya kila kipindi cha kihistoria.

Kujua maendeleo ya fasihi baada ya ujio wa wageni kunasaidia mwanafunzi wa Kidato cha Tano kuelewaHistoria ya Tanzania na jinsi lugha ya Kiswahili ilivyokua chombo cha kupigana na ukoloni na kuhifadhi utamaduni wetu. Kwa mfano, unapozungumza na wazee wako kuhusu nyimbo za zamani za harusi au mashereheo za kimila, unaweza kuzingatia kwa nini nyimbo fulani zina maudhui ya kushangaza au ya kuhimiza umoja – kwa sababu fasihi daima imekuwa ik Reflect hali halisi ya jamii wakati huo. Pia, kujifunza haya mambo kunakuwezesha kuelewa mashairi ya kisasa yanayozungumzia masuala ya kijamii kama vile rushwa na ukandamizaji, kwa sababu yana historia ya kurejea katika fasihi ya kupinga iliyokuwapo tangu wakati wa ukoloni.