Maadili ya Kitanzania yalitoka katika vyanzo mbalimbali:

• Masimulizi ya mdomo – hadithi, ngonjera na mishumo iliyasambaza maadili kama vile utu, uungwana na uzalendo
• Mila na desturi – Sheria, kanuni na taratibu za kijamii zilizokuwa mwongozo wa maisha
• Matukio ya kihistoria – vita, magonjwa, uhamaji na biashara yalichangia kuunda utaratibu mpya wa maadili
• Tafakuri ya kifalsafa – misemo ya wahenga kama "Asiyefurzwa na mamaye hufurzwa na ulimwengu"

Uhusiano wa jamii za Kitanzania na jamii za kigeni ulisababisha mabadiliko mengi:

1. Mwingiliano wa utamaduni – utamaduni kutoka Asia na Ulaya kuingia katika jamii za Kitanzania
2. Athari za biashara – biashara na Waarabu na Waajemi ilileta kanuni za Uislamu
3. Uhamaji – Waarabu na Waajemi walihamia pwani na kuleta mila zao
4. Kukua kwa miji – miji ya Zanzibar, Kilwa na Bagamoyo ikusanya watu wa jamii tofauti
5. Imani za kidini – Uislamu na Ukristo kuingia na kuleta maadili mpya
6. Migogoro na majanga – vita vilichangia ukakamavu na ujasiri

Matokeo Chanya (Mab是正)

• Kuibuka kwa imani mpya za kidini – Uislamu na Ukristo zilizalisha misingi, miongozo na kanuni za maadili
• Kukua kwa miji na elimu – Misikiti na makanisa yalijengwa, madrasa na shule za Kikatoliki zikaanzishwa
• Umoja na mshikamano – Dini zilichangia kuleta umoja katika jamii hasa kupitia mashirika ya kidini
• Maadili ya kiroho – Imani za dini za jadi zilichangia kujenga utu, heshima na upendo
• Kuinuka kwa utamaduni mseto – Muungano wa mila za Kiarabu, Kijemi na za kiasili uliunda utamaduni wa Uswahili

Matokeo Hasia (Maneg)

• Kuachwa kwa baadhi ya mila na desturi – Mila za jadi kama jando, unyogo na matambiko ya asili zilidhoofika
• Kujenga matabaka ya kijamii – Mali kuanza kumilikiwa na mtu binafsi badala ya jamii nzima
• Kupungua kwa mamlaka za viongozi wa jadi – Viongozi wa familia na ukoo walipoteza umuhimu wao
• Uharibifu wa mazingira – Wageni walifungua mashamba makubwa na kuchukua rasilimali bila kuzingatia uhifadhi
• Migogoro na vita – Uhusiano na wageni ulisababisha vita kama vile vita dhidi ya Wareno na Wangoni

Kwa mfano, katika miji ya pwani kama Zanzibar, Bagamoyo na Kilwa, uhusiano na Waarabu na Waajemi ulisababisha:

• Kuenea kwa maadili ya Uislamu kama uaminifu, haki, usawa na ujasiri
• Kujengwa kwa misikiti ambayo ilikuwa kitovu cha kujenga umoja kati ya Watanzania na Waarabu
• Kuandikwa kwa lugha ya Kiswahili kwa kutumia herufi za Kiarabu, ambayo ilichangia kueneza elimu na maadili
• Kanuni za biashara za Uislamu zikabadilisha namna ya kuuza na kununua, kukataza ubakhti na kuhimiza usawa

Hii ilikuwa muungano mkubwa wa maadili ya kiasili ya Kitanzania na ile ya Kiarabu, na kujenga msingi thabiti wa maadili ya Kitanzania hadi leo.

Kuchambua matokeo ya mapokeo ya mifumo ya kihistoria na maadili ya Kitanzania kabla ya ukoloni kunakuonyesha kwamba maadili yetu ya leo ni matokeo ya mwingiliano wa muda mrefu kati ya jamii mbalimbali. Ingawa kulikuwa na athari hasi kama kuachwa kwa baadhi ya mila na desturi, athari chanya kama kuibuka kwa dini za Uislamu na Ukristo zilichangia kujenga msingi thabiti wa maadili ya Kitanzania. Ni muhimu kuelewa historia hii ili kudumisha utambulisho wetu na kujenga maadili yetu kwa mustakabali.

Kuchambua matokeo ya mapokeo ya kihistoria na maadili ni muhimu katika maisha ya kila sasa kwa Mtanazania. Kwa mfano, unapokuwa na biashara ndogo ya mboga au chipsi jijini Arusha au Dodoma, unatumia kanuni za maadili zilizojengwa kwa miaka mingi – kama uaminifu, haki katika kuuza, na kushughulika na wateja kwa heshima. Pia, dini mbalimbali zinazopatikana nchini Tanzania zinachangia umoja wa kitaifa, kwani watu wa dini tofauti wanaweza kushikamana na kufanya biashara pamoja kwa kunyaliana na kuheshimiana, kama ilivyofundishwa na mapokeo ya mifumo ya kihistoria ambayo yameendelea hadi leo.