Mada za sehemu hiiKuchambua jitihada za jamii za Kitanzania kupinga ukoloni na maadili ya kikoloniMada 4
- Kubaini sababu za jamii za Kitanzania kupinga uvamizi wa kikoloni, ukoloni na maadili yake
- Kujadili njia mbalimbali zilizotumika na jamii za Kitanzania kupinga uvamizi wa kikoloni, ukoloni na maadili yake
- Kufafanua misingi na mbinu zilizotumika kupigania Uhuru wa Tanganyika na Zanzibar
- Kutathmini mchango wa harakati za kupinga uvamizi na ukoloni katika kutunza maadili ya Kitanzania na kujenga uzalendo
Harakati za kudai uhuru wa Tanganyika na Zanzibar zilianza mara tu baada ya kuanzishwa kwa serikali za kikoloni. Watanzania wengi hawakuwa na raha na tawala za kikoloni, hivyo wakaanzisha mapambano mbalimbali.
Sababu Kuu za Kuanzisha Harakati
Unyonyaji wa Mali na Rasilimali Wakoloni walinyonywa mali na rasilimali za wananchi. Watanzania walifanya kazi katika mashamba, migodini na sehemu nyingine bila kupata ujira unaostahili. Pia, serikali za kikoloni ziliwalazimisha kulima mazao ya kibiashara kwa ajili ya viwanda vya Ulaya.
Sera za Kibaguzi Wazungu, Waarabu na Waasia walipata huduma bora, wakati Waafrika walipata huduma duni au kutokupewa kabisa. Ubaguzi ulikuwa pia katika ajira — Waafrika walipangiwa kazi za chini na kulipwa ujira mdogo.
Ukandamizwaji wa Waafrika Wakoloni walipora ardhi nzuri ya uzalishaji mali, kuwafanyisha wananchi kazi kwa ujira mdogo au bila malipo. Pia, walitoza kodi kwa nguvu na kulazimisha watu kujenga miundombinu kama reli ya kati.
Kudhihakiwa kwa Mila na Desturi Wamisionari walipiga marufuku mila na desturi za Kiafrika. Majina ya Kiafrika yalionekana ni ya "kishenzi" na dini za jadi zilionekana vibaya. Hali hii iliwakasirisha wananchi sana.
Vyama vya Ushirika na Wakulima
Wakulima walianzisha vyama vya ushirika ili kudai bei nzuri ya mazao, kupata masoko na kupinga unyonyaji. Mifano muhimu ni:
- Bukoba Buhaya Union (1924)
- Kilimanjaro Native Planters Association (1925)
- Meru Citizens' Union (1930)
- Kilimanjaro Native Cooperative Union (KNCU)
Mfano: KNCU iliunganisha wakulima wa kahawa katika mlima Kilimanjaro. Vyama hivi vilitoa viongozi kama Paul Bomani na Clement George Kahama ambao baadaye wakawa viongozi wa TANU.
Vyama vya Wafanyakazi
Wafanyakazi wa viwanda, bandari na mashamba walianzisha vyama kudai mishahara ya haki na mazingira mazuri ya kazi. Mifano ni:
- Tanganyika Territory Civil Servants' Association (TTCSA, 1922)
- Railway African Civil Service Union (1920)
- Tanganyika Federation of Labour (1955)
Kwa upande wa Zanzibar, Sheikh Abeid Amani Karume aliunda Jumuiya ya Mabahara (1939) kwa ajili ya wafanyakazi wa vyombo vya baharini.
Vyama vya Kijamii na Kidini
Tanganyika African Association (TAA) iliundwa mwaka 1929 mjini Dar es Salaam na watumishi wa serikali. Baadaye, TAA ikazalisha chama cha TANU mwaka 1954.
Vikundi vya kidini vilichangia pia:
- Al-Jamiatul Islamiyya fi Tanganyika (1933) — viongozi kama Ally Sykes na Bibi Titi Mohamed
- Jamiyatu Shubbaniu Muslimin huko Zanzibar (1935)
Vilabu vya Mpira wa Miguu
Vilabu vya mpira vya Waafrika viliunganisha watu na kueneza fikra za ukombozi. Mfano ni Young African Sports Club (1935) iliyokuwa msingi wa TAA.
Vyombo vya Habari
Waafrika walianzisha vyombo vya habari vyao kwa sababu vyombo vya kikoloni havikutoa habari za harakati za kudai uhuru. Mifano ni:
- Gazeti la Kwetu (1937) — kwa African Association
- Sauti ya TANU (1957) — lililohaririwa na Mwalimu Julius Kyerere
- Sauti ya Zanzibar (1949)
Vyama vya Sanaa
Vikundi vya taarabu na lelemama vilitumika kuhamasisha wananchi. Bibi Titi Mohamed na Bibi Hawa binti Maftah waliongoza vikundi hivi. Wakati serikali ya kikoloni ilipiga marufuku mikutano, TANU iliandaa hafla za taarabu ambako Mwalimu Nyerere alikuwa akikaribishwa na kuzungumza kuhusu uhuru.
Vyama vya Sasa
Kwa Tanganyika:
- TANU (Tanganyika African National Union) — iliundwa 1954
- United Tanganyika Party (UTP) — 1956
- African National Congress (ANC) — 1958
Kwa Zanzibar:
- Zanzibar Nationalist Party (ZNP) — 1955
- Afro-Shirazi Party (ASP) — 1957
- Zanzibar and Pemba People's Party (ZPPP) — 1959
TANU ilipata ushindi mkubwa katika uchaguzi wa 1960, na uhuru wa Tanganyika ulipatikana Desemba 9, 1961. Kwa Zanzibar, Mapinduzi ya Januari 12, 1964 yalileta uhuru.
Wakati wa harakati za kudai uhuru, maadili muhimu yalitunzwa:
- Umoja — Makabila mbalimbali ya Watanzania yaliunganishwa na viongozi kama Nyerere na Karume
- Utu — Wananchi walipinga unyanyasaji na adhabu za kibepari
- Mshikamano — Vikundi vya wakulima na wafanyakazi vlikuwa vimeshikamana
- Kiswahili — Lugha ya Kiswahili ilitumika kuwaunganisha wananchi
Leo hii, wananchi wa Tanzania wanapiga kura na kuchagua viongozi wao kwa uhuru — hii ni matokeo ya harakati za wapigania uhuru. Pia, vyama vya ushirika vya wakulima kama KNCU vinasaidia wakulima kuuza mazao yao kwa bei nzuri, na hii inachukua nyumba zetu za kijadi za umoja na mshikamano ambazo zilianzishwa wakati wa kupigania uhuru.
Swali
Sheikh Abeid Amani Karume alikuwa kiongozi wa chama gani cha kudai uhuru Zanzibar?
Ingia ili kuwasilisha jibu lako na lihesabiwe katika umahiri wako.
Ingia ili kufanya mazoeziMwalimu
Umekwama? Niulize chochote kuhusu mada hii.
Ingia ili kumuuliza Mwalimu wa AI wa Sonza kuhusu swali hili.
Ingia ili kuuliza