1. Wakati Uliopita (Mambo ya kale)

Hii ni wakati ambao tayari umekwishafanyika. Tunatumia neno "ali", "walikuwa", "ilitokea", n.k.

Mifano:

• Jana, wanafunzi walikwenda shuleni.
• Mto ulifurika jana usiku.
• Mwalimu alifika darasani mapema.

2. Wakati Uliopo (Mambo ya sasa)

Hii ni wakati ambao jambo linafanyika sasa hivi. Tunatumia maneno kama "anacheza", "wanasoma", "inanyesha", n.k.

Mifano:

• Sasa hivi, mvua inanyesha.
• Wanafunzi wanasoma kitabu.
• Mwalimu anafundisha darasani.

3. Wakati Ujao (Mambo ya kesho au baadaye)

Hii ni wakati ambao jambo litafanyika hivi karibuni au baadaye. Tunatumia maneno kama "ataenda", "watakuja", "itakuwa", n.k.

Mifano:

• Kesho, wanafunzi watakuwa na mitihani.
• Baada ya saa moja, mtoto atarudi nyumbani.
• Jumatano, tutafanya shughuli ya usafi.

Katika kifungu cha habari, tunaweza kutumia nyakati zaidi ya moja ili kueleza matukio kwa mpangilio sahihi. Kwa mfano:

Kifungu chenye nyakati mbalimbali:

Jana, mvua kubwa ilinyesha kwa muda wa saa mbili. Wanafunzi wa Shule ya Msingi Mwisho walikuwa wanaenda shuleni. Walipofika mto, waligundua daraja limefunikwa na maji. Kesho, wanafunzi watacheza michezo shuleni.

Katika kifungu hili:

• "Jana" ni wakati uliopita
• "walikuwa" ni wakati uliopo (kwa kawaida)
• "Walipofika" ni wakati uliopita
• "Kesho" ni wakati ujao

Zoezi 1: Badili sentensi katika wakati uliopita

Mfano: Watoto wanacheza mpira. → Watoto walicheza mpira.

(i) Mwalimu anafundisha Kiswahili. → _________________________________

(ii) Wanafunzi wameenda shuleni. → _________________________________

(iii) Mvua inanyesha. → _________________________________

Zoezi 2: Badili sentensi katika wakati uliopo

Mfano: Amina alipika chai. → Amina anapika chai.

(i) Baba alinunua gari. → _________________________________

(ii) Watoto walicheza mpira. → _________________________________

(iii) Mwalimu alifika darasani. → _________________________________

Zoezi 3: Badili sentensi katika wakati ujao

Mfano: Mwandishi anasoma gazeti. → Mwandishi atasoma gazeti kesho.

(i) Wanafunzi wamekwenda safari. → _________________________________

(ii) Mvua imenyesha. → _________________________________

(iii) Ndege imefika. → _________________________________

Ili kutumia nyakati na hali kwa usahihi:

1. Tambua wakati wa jambo — Je ni lilifanyika, linafanyika au litafanyika?
2. Chagua neno sahihi — Kwa wakati uliopita, tumia "ali", "walikuwa", "ilitokea". Kwa wakati uliopo, tumia "anacheza", "wanasoma". Kwa wakati ujao, tumia "ataenda", "watakuwa".
3. Panga maneno kwa mpangilio sahihi — Anza na mambo ya zamani, kisha ya sasa, na mwisho ya baadaye.

Habari: Safari ya Shule

Jana, wanafunzi wa Darasa la Nne walikuwa wanaenda safari ya kujifunza. Waliondoka shuleni saa saba asubuhi. Walipofika kwenye mto, waligundua maji yamejaa. Walisimama kwa muda wa saa moja. Baadaye, maji yakapungua na wakaweza kuvuka. Kesho, wanafunzi watarejea shuleni.

Katika maisha ya kila siku, unaweza kutumia nyakati wakati wa kuandika au kusimulia habari. Kwa mfano, ukiandika khabari kuhusu biashara yako ya kuuza mboga sokoni, unaweza kuandika hivi: "Jana, nilinunua kabichi shilingi elfu kumi. Leo, nimeuza kabichi kilingo cha elfu kumi na tano. Kesho, nitanunua mboga nyinginezo kutoka sokoni." Hii itakusaidia kueleza vyambi vyako kwa wateja na familia kwa njia iliyo wazi na yenye mpangilio.