Utungaji wa mashairi

Utungaji wa mashairi ya kimapokeo

1. Kichwa: Hutokana na maudhui ya shairi, si zaidi ya maneno 5.
2. Beti: Vifungu vya maelezo katika shairi; si zaidi ya beti 10.
3. Muundo wa Beti:
   • Mathra/Tathnia – mistari 2
   • Tathlitha – mistari 3
   • Tarbia – mistari 4
   • Takhmisa – mistari 5
   • Sudusia – mistari 6 au zaidi
4. Mizani:
   • Idadi ya silabi katika kila mstari, kawaida 16 kwa mashairi ya kimapokeo.
   • Hupatikana kwa kutumia maneno ya mkato: alosema badala ya alilosema.
5. Vina:
   • Silabi zinazofanana sauti; hutokea katikati na mwishoni mwa mstari.
6. Kituo:
   • Mstari wa mwisho wa kila beti.
   • Hutoa msisitizo, vina vya kituo vinaweza kubadilika au kutobadilika.
7. Utoshelezi:
   • Kila beti hutoa ujumbe kamili bila kutegemea nyingine.
8. Muwala:
   • Mtiririko wa maelezo: utangulizi → kiini → mwisho.
9. Lugha ya Mashairi:
   • Hutumia lugha ya kisanaa: tamathali, picha, methali, nahau, uchezaji wa maneno.
10. Taswira/Picha:
    • Husaidia kuchochea hisia na mvuto kwa msomaji.
11. Urari wa Mistari:
    • Mstari huendana kwa usahihi na ujumbe wa ubeti.

Kanuni za utunzi wa tenzi

1. Tungo ndefu za kishairi za kusimulia kisa au historia.
2. Muundo: Beti za tarbia (mistari 4).
3. Vina: Mwisho tu (vina vya kati havipo).
4. Urefu: Ndefu zaidi kuliko mashairi, kwa sababu ya usimulizi.
5. Mizani: Mistari ina mizani 8.
6. Kituo: Hubadilika; vina vya mwisho vikijirudia huitwa bahari.
7. Kanuni nyingine kama za mashairi ya kimapokeo: kichwa, muwala, utoshelezi, lugha ya kishairi n.k.

Tofauti kati ya tenzi na mashairi

Kipengele	Tenzi	Mashairi
Muundo	Tarbia pekee	Miundo mbalimbali
Urefu wa beti	Ndefu, beti nyingi	Beti chache
Vina	Vina vya mwisho tu	Vina vya kati na mwisho
Mizani	Mizani 8	Mizani 16
Mistari	Mifupi, haigawanyiki vipande	Mirefu, hugawanyika vipande

Kanuni za utunzi wa ngonjera

1. Mazungumzo ya kishairi kwa kujibizana baina ya wahusika wawili au zaidi.
2. Lengo ni kufikisha ujumbe maalum kwa wasikilizaji.
3. Wahusika hujadiliana na mwisho kuwa na msimamo mmoja.
4. Hutumia: kichwa, beti, vina, mizani, kituo, muwala, utoshelezi, urari wa mistari, lugha ya kisanaa.

Tofauti kati ya ngonjera na mashairi

Kipengele	Ngonjera	Mashairi
Wahusika	Wawili au zaidi, hujibizana	Mhusika mmoja tu
Uwasilishaji	Kwa kujibizana (mazungumzo)	Kwa kuimbwa
Kituo	Kila mzungumzaji ana kituo chake	Kituo kimoja tu kwa ubeti
Lugha	Rahisi kueleweka	Ya kisanaa zaidi