Kutambua wajibu na haki zake katika jamii na Taifa

Haki ni kile ambacho mtoto anapata kutoka katika jamii na Taifa kwa sababu ni sehemu ya jamii. Hizi ndizo haki kuu za mtoto:

• Kupata elimu — Serikali imeweka programu ya elimu ya bure katika shule za serikali. Mtoto ana haki ya kusoma na kujifunza.
• Kuheshimiwa na kutambuliwa utu wake — Mtoto anapaswa kuheshimiwa na kutendewa vizuri.
• Kulindwa dhidi ya ukatili na unyanyasaji — Hakuna mtu anayeruhusiwa kumtedelea au kumfanyia mtoto mabaya.
• Kusikilizwa — Mtoto ana haki ya kutoa maoni yake katika masuala yanayomhusu.
• Kutobaguliwa — Hakuna mgongano wa rangi, jinsi, au dini inayoruhusiwa dhidi ya mtoto.
• Kujua utamaduni wa jamii yake — Mtoto ana haki ya kujifunza mila na desturi za Taifa lake.

Wajibu ni mambo ambayo mtoto anatakiwa kuyatekeleza ili jamii iwe salama na yenye amani. Hizi ndizo wajibu kuu za mtoto:

• Kupenda kufanya kazi — Mtoto ana wajibu wa kushiriki katika kazi za nyumbani na shule kulingana na umri wake.
• Kutii sheria na kanuni — Mtoto anatakiwa kuzingatia sheria za nchi na kanuni za jamii.
• Kutunza mali za umma — Mtoto ana wajibu wa kulinda mali za jamii kama barabara, shule, na mazingira.
• Kuwaheshimu wazee na viongozi — Mtoto ana wajibu wa kusalimia na kuwatii wazee na viongozi wa serikali.
• Kushiriki katika shughuli za jamii — Mtoto anaweza kushiriki katika sherehe za kitaifa, mazishi, na kikao cha maendeleo.
• Kulinda umoja wa kitaifa — Mtoto ana wajibu wa kuonesha upendo na kushirikiana na watu wote.
• Kujilinda na kujijali — Mtoto anatakiwa kuepuka maeneo hatarishi na vitendo vibaya.
• Kupinga rushwa — Mtoto ana wajibu wa kutoa taarifa endapo atagundua vitendo vya rushwa.

Wajibu na haki zinasaidia mtoto kwa njia nyingi:

• Kumkinga dhidi ya ukatili na unyanyasaji
• Kumwezesha kujitambua na kujilinda
• Kujenga uhusiano mwema na watu wengine
• Kuwa raia mwema katika Taifa
• Kujenga maadili mema

Mtoto anayetambua haki zake anaweza kudai haki zake, na anayetambua wajibu wake anaweza kuyatekeleza vizuri.

Tumia jedwali lifuatalo kujua wajibu na haki za mtoto:

Mfano: Amina ana umri wa miaka 10. Haki yake ni kwenda shule na kupata elimu. Wajibu wake ni kusoma kwa bidii, kufanya kazi za nyumbani, na kuheshimu walimu na wazee.

Endapo haki za mtoto zitakiukwa, mtoto anaweza kutoa taarifa hapa:

• Ofisi ya Mtaa au Kijiji
• Ofisi ya Kata
• Polisi (dawati la masuala ya watoto)
• Walimu shule
• Wizara ya Elimu

Katika maisha ya kila siku, mtoto anatumia maarifa haya mara kwa mara. Kwa mfano, ukienda dukani kununua viatu vya shule, unajua unayo haki ya kupata viatu vya ubora kwa bei inayofaa. Pia, unayo wajibu ya kulipa bei na kushiriki katika kuosha vyombo vya duka baada ya kununua. Hii inakuwezesha kujua jinsi ya kudai haki zako na kutekeleza wajibu wako katika jamii ya Tanzania.