Fani ni vipengele vya kisanifi vinavyotumiwa na mtunzi kuwakilisha maudhui. Vipengele vya fani vinavyopaswa kuzingatiwa katika uhakiki wa riwaya ni:

1. Muundo

Muundo ni namna riwaya ilivyojengwa. Kipengele muhimu cha muundo ni msuko – mpangilio wa matukio kutoka mwanzo hadi mwisho. Kuna aina mbili za msuko:

• Msuko wa moja kwa moja – matukio hufuatana kwa mpangilio rahisi (k.m., kuzaliwa →kuoa →kufa)
• Msuko changamani – simulizi huanza katika tokeo halafu inarudi nyuma au kuelekea mbele

2. Mtindo

Mtindo ni namna ya kuisanifu kazi ya kifasihi ili kuibua uzuri wa kisanaa. Mtindo hujumuisha mbinu za kisanii kama vile taswira, ishara za semi, takriri, usambamba, na kejeli.

3. Wahusika

Wahusika ni viumbe wanaochukua sehemu katika simulizi. Kuna:

• Wahusika wakuu – hubeba wazo kuu la kazi
• Wahusika wasaidizi – huchangamana na wahusika wakuu

Pia kuna kigeza cha tabia: wahusika bapa (haiwabadiliki), wahusika mviringo (hubadilika), na wahusika kivuli (hutajwa tu).

4. Mandhari

Mandhari ni mazingira na muktadha ambapo matukio hufanyika. Hujumuisha:

• Mahali – eneo (mlima, nyumbani, sokoni)
• Wakati – muda (asubuhi, jioni, majira)
• Muktadha – hali ya kijamii au kiuchumi

5. Matumizi ya Lugha

Lugha ya kisanii ndiyo inayotofautisha kazi ya fasihi. Mbinu za lugha ni kama taswira, ishara za semi, takriri, usambamba, na uchessi.

Maudhui ni mawazo na fikra mtunzi anazowasilisha kupitia kazi yake. Vipengele vya maudhui ni:

1. Dhamira

Dhamira ni wazo au mawazo makuu yanayopatikana katika riwaya. Kuna dhamira kuu na dhamira ndogo. Mifano ya dhamira ni elimu, ndoa, mapenzi, na ukoloni.

2. Ujumbe

Ujumbe ni mafunzo au fundisho msomaji hupata baada ya kusoma riwaya. Ujumbe unaweza kuwa wazi au wa kificho, na unaweza kueleweka kwa kutumia methali au misemo.

3. Migogoro

Mgogoro ni ukinzani au mvutano baina ya wahusika au ndani ya mhusika binafs. Migogoro inaweza kuwa ya kiuchumi, kisiasa, kiutamaduni, au ya kiakili.

4. Falsafa

Falsafa ni tafakuri ya kina kuhusu masuala ya maisha. Mwandishi anaweza kuwa na falsafa ya kwamba wemaushinda ubaya, au ya kwamba maisha hayana maana.

5. Mtazamo na Msimamo

• Mtazamo ni jinsi ya kuyatazama mambo – kwa mtazamo wa kidhanifu au wa kiyakinifu
• Msimamo ni kusimama kidete kwa jambo fulani

6. Itikadi

Itikadi ni miongozo au imani zinazoongoza mahusiano ya watu katika jamii. Mifano ni itikadi ya kijadi, ya Kibepari, ya Kibepari, au ya Kiliberali.

Hebu tunakili kazi ya kuhakiki kwa kutumia kifungu kutoka riwaya ya Kusadikika:

"Kila alipokutana na shida, ndiyo bidii yake ilipozidi kukua. Baadhi ya watu hulegeza moyo mbele ya dhiki, lakini wengine hukazana mpaka wameishinda."

Uchambuzi wa Fani:

• Muundo: Kifungu kina muundo wa moja kwa moja – kinaeleza changamoto na jibu kwa mpangilio
• Lugha: Tumia maneno ya kuchochea moyo kama "bidii," "kukazana," "kushinda"

Uchambuzi wa Maudhui:

• Dhamira: Bidii na kujituma
• Ujumbe: "Bidii na kutokata tamaa ni msingi wa mafanikio"
• Falsafa: Wema husimama dhidi ya dhiki

Ujumbe huu una uh usiano na maisha halisi – mwanafunzi anayesoma anafaulu kwa kufanya kazi bidii na kutokuacha mambo ya kuzunguka.

1. Soma riwaya kwa umakini – elewa msuko wa simulizi
2. Tambua vipengele vya fani – muundo, mtindo, wahusika, mandhari, lugha
3. Tambua vipengele vya maudhui – dhamira, ujumbe, mgogoro, falsafa, itikadi
4. Fanya uhusiano – onyesha jinsi fani inavyowasilisha maudhui
5. Toa hitimisho – jumuisha maoni yako kuhusu kazi nzima

Kuhakiki fani na maudhui inakuwezesha kuelewa vyema habari zinazosomewa katika magazeti auenda memo za rununu Tanzania. Kwa mfano, unaposoma makala ya gazeti kuhusu ongezeko la bei ya muhogo sokoni Arusha, unaweza kuchambua fani (jinsi habari ilivyoundwa) na maudhui (ujumbe kuhusu ugumu wa maisha au jitihada za wakulima). Kujua kuhakiki vipengele hivyo kunakusaidia kuwa mtu mwenye kuelewa zaidi masuala ya kijamii na kuweza kushiriki katika majadiliano ya maendeleo.