Mada za sehemu hiiKumudu stadi za uhaririMada 5
Kanuni za Uhariri
Uhariri ni hatua muhimu katika uandishi wa andiko lolote. Lengo la uhariri ni kuhakikisha andiko linawasilisha ujumbe wa mwandishi kwa namna ilivyokusudiwa, kwa kuzingatia kanuni maalum za uhariri.
1. Usahihi
Usahihi ni hali ya andiko kutokuwa na makosa. Mhariri anapaswa kuhakikisha andiko halina makosa ya:
- Kimantiki – taarifa zinazotolewa ziwe za kweli na zenye mantiki
- Maudhui – habari zilizoandikwa ziwe sahihi na za uhakika
- Kisarufi – maneno yana herufi sahihi na muundo sahihi
- Kiandishi – uandishi wa maneno na alama uwe sahihi
2. Uwazi
Kanuni hii inahusu kueleweka kwa ujumbe. Mhariri anapaswa kuhakikisha:
- Ujumbe si fiche wala mgumu kuelewa
- Taarifa zote muhimu zipo
- Lugha inayotumika inalingana na muktadha
- Matumizi ya alama za uandishi ni sahihi
3. Uwekevu
Uwekevu ni kanuni inayohusu kuwa na chache wa maneno. Mhariri anapaswa:
- Kuepuka mrundikano wa taarifa zisizohitajika
- Kuepuka lugha ya mzunguko (kutokana na maneno mengi ilhali kuna neno moja lenye kueleza)
- Kutumia sentensi fupi zinazoeleweka
4. Uasili
Kanuni hii inahusu kutunza mtindo wa mwandishi. Mhariri ha badili mtindo wa uandishi wa mwandishi asili. Ni lazima kuhifadhi:
- Mtindo wa mwandishi
- Mtindo wa uandishi wa kwanza
5. Urari (Ulinganifu)
Kanuni hii inamtaka mhariri kuhakikisha:
- Mwandishi hakosi istihali katika matini moja
- Istilahi na dhana zinazotumiwa zinatumika kwa namna inayofanana
- Andiko lisileme umbele la msomaji
Chunguza matini ifuatayo iliyohaririwa kwa kuzingatia kanuni za uhariri:
Matini ya awali:
Tanzania ni nchi mzuri na yenye kupendeza sana. Nchi hii ina vyanzo vingi vya maji ambavyo ni bahari, maziwa, mito na mabwawa. Hata hivyo, inapata mvua nyingi sambamba na vyanzo hivyo.
Baada ya uhariri (kuzingatia uwazi na uwekevu):
Tanzania ni nchi ya kuvutia yenye vyanzo vingi vya maji kama bahari, maziwa, mito na mabwawa. Pia ina misitu mizito.
Kanuni zilizozingatiwa:
- Uwekevu: maneno "mzuri na yenye kupendeza sana" yamefupishwa kuwa "ya kuvutia"
- Uwazi: "sambamba na vyanzo hivyo" imeboreshwa kuwa "pia"
- Usahihi: muundo wa sentensi imeboreshwa
Ili kutimiza kanuni za uhariri, mhariri anapaswa kujibu maswali haya:
| Swali | Kinachohusu |
|---|---|
| Nini? | Kitu au ujumbe ulioandikwa |
| Nani? | Hadhira iliyoandikiwa |
| Kivipi? | Namna matini ilivyoundikwa |
| Lini? | Wakati matini ilivyandikwa |
| Wapi? | Mazingira ya hadhira |
Kanuni za uhariri ni msingi wa ubora wa kiuandishi. Mhariri mzuri anapaswa kuzingatia:
- Usahihi – andiko lisina makosa
- Uwazi – ujumbe unaoeleweka
- Uwekevu – maneno machache lakini yenye maana
- Uasili – kutunza mtindo wa mwandishi
- Urari – ulinganifu wa dhana na istilahi
Wanafunzi wa kidato cha tano watatumia kanuni za uhariri wakati wa kuandika insha za darasani au kujibu maswali ya mtihani wa NECTA. Kwa mfano, mwanafunzi anapoandika insha kuhusu "Mchango wa teknolojia katika maisha ya Watanzania," anapaswa kuhakikisha insha yake ina usahihi wa taarifa, lugha ya uwazi, maneno mefupi (uwekevu), na istilahi zinazolingana (urari). Hii itasaidia kufanikiwa katika mtihani na kuwa na uandishi bora zaidi kazini.
Swali
Kanuni zipi zinazofanya kazi ya uhariri iwe na ufanisi kulingana na kitabu cha TIE?
Ingia ili kuwasilisha jibu lako na lihesabiwe katika umahiri wako.
Ingia ili kufanya mazoeziMwalimu
Umekwama? Niulize chochote kuhusu mada hii.
Ingia ili kumuuliza Mwalimu wa AI wa Sonza kuhusu swali hili.
Ingia ili kuuliza