Kutathmini mikakati na changamoto za ujenzi wa Taifa kiuchumi, kisiasa, kiutamaduni, kijamii na kimaadili kipindi cha 1961-1966

Mikakati ya Kisiasa

Kuwa Jamhuri: Mwaka 1962, Tanganyika ilikuwa Jamhuri baada ya kumuondoa Malkia wa Uingereza. Hii ilitoa uhuru kamili wa serikali na kuwawezesha Watanzania kushika madaraka ya uongozi.

Mfumo wa Chama Kimoja: Mwaka 1965, Tanzania iliingiza mfumo wa chama kimoja (TANU kwa Tanganyika na ASP kwa Zanzibar). Lengo lilikuwa kuondoa siasa za kibaguzi na kudumisha umoja wa kitaifa.

Kufuta Mfumo wa Machifu: Mwaka 1962, serikali ilifuta mfumo wa machifu ambao ulikuwa na nguvu kubwa wakati wa ukoloni. Lengo lilikuwa kuvunja mamlaka ya kikabila na kuipa serikali kuu utawala kamili.

Sera ya Afrikanaizesheni: Sera hii ilipewa madaraka Watanzania katika nafasi za uongozi na ajira zilizokuwa zikishikiliwa na Wazungu na Waasia.

Mikakati ya Kiuchumi

Mipango ya Maendeleo: Serikali ilianzisha Mpango wa Maendeleo wa Miaka Mitatu (1961-1964) na Mpango wa Kwanza wa Miaka Mitano (1964-1969). Mipango hii ililenga kuleta maendeleo ya kiuchumi.

Sera ya Maendeleo Vijijini: Ilianzishwa 1963-1965 ili kuwakusanya wananchi vijijini na kuiimarisha kilimo kwa teknolojia ya kisasa.

Kujenga Viwanda: Kiwanda cha Nguo cha Urafiki kilijengwa mwaka 1966 kwa msaada wa China. Viwanda kama Coca-Cola, Bata Shoes na National Printing Company viliendelea kufanya kazi.

Benki Kuu ya Tanzania: Ilianzishwa mwaka 1966 ili kusimamia masuala ya kifedha nchini.

Mikakati ya Utamaduni na Maadili

Kiswahili kuwa Lugha Rasmi: Serikali ilifanya Kiswahili kuwa lugha rasmi ya taifa ili kuhifadhi na kueneza maarifa, maadili na historia.

Kuanzisha Vyombo vya Sanaa: BASATA (Baraza la Sanaa la Taifa), BAKITA (Baraza la Kiswahili la Taifa) na BMT (Baraza la Michezo la Taifa) vilianzishwa kulinda na kukuza utamaduni.

Jeshi la Kujenga Taifa (JKT): Lilianzishwa tarehe 10 Julai, 1963. Lilitakiwa kukuza uzalendo, maadili na ujenzi wa taifa kwa kutoa mafunzo ya kijeshi na stadi za kazi kwa vijana.

Kuzuia Rushwa: Serikali ilitumia Sheria ya Kuzuia Rushwa (Sura ya 400) na mwaka 1966 ilianzisha Tume ya Rais ya Kudumu ya Uchunguzi kuchunguza viongozi wakiuka maadili.

Huduma za Jamii

Elimu: Serikali ilijenga shule mpya na kuanzisha Chuo Kikuu cha Dar es Salaam (1961). Elimu ilitolewa kwa wote bila kujali jinsia au kabila.

Afya: Hospitali ya Muhimbili ilipanuliwa na zahanati nyingi zijengwa vijijini ili kufikisha huduma za afya kwa wananchi wengi.

Changamoto za Kiuchumi

• Sekta ya kilimo ilikuwa na matumizi ya zana duni
• Ukosefu wa wataalamu wa kilimo na viwanda
• Uhaba wa masoko ya uhakika ya mazao
• Uchumi ulitegemea uzalishaji wa malighafi badala ya bidhaa za viwandani
• Ukosefu wa mitaji na matatizo ya kifedha

Changamoto za Kisiasa

• Uasi wa Jeshi 1964: Januari 20-27, 1964, kikundi cha wanajeshi wa Tanganyika Rifles (TR) kiliasi kuinpindua serikali. Uasi huu ulizimwa na wale husika wakapata adhabu kali. Hii ilisababisha kuanzishwa kwa Jeshi la Wananchi wa Tanzania (JWTZ).

• Kuibuka kwa Tabaka la Mabepari Uchwara: Baadhi ya viongozi walianza kutumia madaraka yao kujinufaisha, huku wananchi wa kawaida wakiishi masikini.

• Utegemezi wa Misaada: Utegemezi wa misaada kutoka nje ulipunguza uhuru wa taifa kupanga mambo yake. Mwaka 1965, mgogoro wa kidiplomasia na Uingereza ulisababisha kusitishwa kwa misaada.

• Vita Baridi: Mwenendo wa vita baridi kati ya mataifa makubwa uliafiri sera za mambo ya nje za Tanzania iliyokuwa mwanachama wa Harakati za Kutofungamana na Upande Wowote (NAM).

Changamoto za Kijamii na Kimaadili

• Ukosefu wa wataalamu katika sekta mbalimbali
• Huduma za afya hazikidhi mahitaji katika baadhi ya maeneo
• Kuongezeka kwa tofauti kati ya watu wenye nacho na wasio nacho
• Baadhi ya viongozi kuanza kukiuka maadili ya utumishi wa umma

Swali la Kufanya: Tafakuri

Kwa kutumia maelezo uliyoyasoma, jibu maswali yafuatayo:

1. Mikakati ipi iliweza kushinda changamoto?

Mifano:

• Mfumo wa chama kimoja ulishinda changamoto za siasa za kibaguzi kwa kuleta umoja
• JKT lilishinda changamoto za ukosefu wa nidhamu na uzalendo kwa kufundisha vijana
• Sheria za kuzuia rushwa zilishinda unyanyasaji wa maadili

2. Changamoto ipi iliendelea kuwa changamoto mpaka leo?

Mifano:

• Ukosefu wa wataalamu bado ni changamoto katika sekta ya afya na elimu
• Utegemezi wa misaada kutoka nje bado unachangia katika uchumi
• Tofauti za kijamii na kiuchumi bado zipo

Kipindi cha 1961-1966 kilikuwa kipindi cha msingi katika ujenzi wa taifa la Tanzania. Mikakati iliyochukuliwa ilikuwa na lengo la kujenga umoja, maendeleo na maadili. Hata hivyo, changamoto nyingi zilizojitokeza zilichangia katika kuhitaji mageuzi zaidi katika vipindi vya baadaye. Umepata kujifunza namna gani serikali ya Awamu ya Kwanza ilivyochukua hatua za kukabiliana na changamoto hizi na kujenga msingi wa taifa wetu wa leo.

Kwa mfano, unapohitaji huduma za afya katika hospitali ya serikali au kujisajiri shule ya sekondari, unanufaika na mipango iliyowekwa katika kipindi cha 1961-1966. Hospitali za umma kama Muhimbili zilianza kupanuliwa wakati huo, na sera ya elimu ya wote ilianzishwa. Hii inaonyesha kwamba mikakati ya ujenzi wa taifa iliyofanyika miaka ya 1960 inaendelea kukuzwa na kutatua changamoto zako za kila siku kama mwanafunzi au mgonjwa nchini.