Ngonjera ni aina ya mashairi ambayo hujadiliwa kwa majibizano. Mtu mmoja huuliza swali au kutoa hoja, kisha mtu mwingine hutoa jibu au maoni. Hii inaendelea hadi mada ikamilike.

Sifa za ngonjera:

• Huwa na majibizano baina ya watu wawili au zaidi
• Hufanana na muundo wa mashairi
• Haziimbwi bali husemwa au kutambwa
• Mada huwa na lengo la kutoa ujumbe maalumu

Mfano wa ngonjera kuhusu vitendawili:

Karimu: "Nimepita kila kona, watu wengi wasifia, Wazee pia vijana, wengi nimewasikia..."

Rahimu: "Karimu wewe Karimu, unatania hakika, Wakubwa nao watoto, wote wanajua fika..."

1. Sikiliza kwa makini – wasikilize ngonjera kwenye redio au televisheni
2. Jifunze maneno – panga kumbukumbu yako kila hoja na jibu
3. Fanya mazoezi – piga marufuku na mtu mwingine kwa sauti
4. Zingatia tone – toa maneno kwa hisia na umakini
5. Fanya kazi ya kikundi – fanya mazoezi na wenzako shuleni

Shairi ni tungo yenye kutumia lugha ya mkato, lugha ya picha, na matumizi ya vina. Kughani shairi kunamaanisha kuunda au kutamba shairi kwa kuzingatia kanuni kama vile vina, mizani, na kituo.

Kanuni za mashairi ya kimapokeo:

• Vina – silabi zenye sauti ya namna moja zinazotokea mwishoni mwa kila mshororo
• Mizani – ulinganifu wa idadi ya silabi katika kila kipande
• Kituo – mstari wa mwisho katika kila ubeti unaojirudia

Mfano wa shairi:

Kiswahili ni kitamu, kuongea na kusoma
Daima hakishi hamu, kama mtoto na mama
Jifunze ukifahamu, ukizungumze vyema
Kiswahili lugha yangu, sikuachi asilani

Katika shairi hili:

• Vina ni "a" (mwishoni mwa kila mstari)
• Kituo ni "Kiswahili lugha yangu, sikuachi asilani"

Hatua za kufanya mazoezi:

1. Chagua mada – chagua somo linalokupa kujadili
2. andaa maswali na majibu – andika hoja na maoni
3. fanya mazoezi na mwenzako – piga marufuku na rafiki yako
4. wasilisha mbele ya darasani – onyesha ujuzi wako

Mchezo wa darasani: Wanafunzi wachague waigizwe majibizano kuhusu vitendawili au changamoto za kijamii kama utapata.

• Ngonjera ni mashairi ya majibizano baina ya watu zaidi ya mmoja
• Hutambwa (kusemwa) si kuiimbwa
• Kughani shairi ni uwezo wa kuunda mashairi kwa kuzingatia kanuni
• Kanuni muhimu ni vina, mizani, na kituo
• Mazoezi ya kila siku huimarisha ujuzi

Katika maisha ya kila siku, utawahitaji watu wenzako kushiriki katika majadiliano ya ngonjera kwenye Hafla ya shule au harusi za kijiji. Kwa mfano, wakati wa sikukuu ya Kuwa Utume, watoto wanaweza kutumia ujuzi wa ngonjera kushiriki kwenye mishororo ya michezo ya kitamaduni, na hivyo kuhifadhi mila na desturi za Kiafrika.