Kufupisha habari alizozisoma katika matini fupi sahili kwa kuandika

Kufupisha habari ni:

• Kupunguza maneno bila kupoteza ujumbe wa msingi
• Kutoa pointi muhimu kwa kifupi
• Kuandika tena maelezo kwa njia ya kueleweka kwa urahisi

Fuatia hatua hizi unapofupisha habari:

1. Soma habari kwa makini — Soma mara mbili au tatu ili kuelewa maana yote
2. Tambua mawazo makuu — Jibu swali: "Habari hii inazungumzia nini?"
3. Chagua habari muhimu — Toa maelezo ya msingi tu
4. Andika kwa maneno yako — Osha uso kwa kutumia maneno yako mwenyewe
5. Kagua — Hakikisha ufupisho wako una maana na haujapoteza ujumbe

Mfano 1: Kufupisha habari ya Mwalimu Mgeni

Habari ya asili: Mwalimu wetu anaitwa Mgeni. Anafundisha Somo la Kiswahili. Wakati wa likizo alisafiri kwenda Mtinko - Singida. Sisi pia tulisafiri pamoja na wazazi wetu kwenda sehemu mbalimbali. Tulienda kuwasalimia ndugu na jamaa zetu. Likizo ilipokwisha, wote tulirudi shuleni kuendelea na masomo. Walimu wa masomo menginewaliingia darasani isipokuwa Mwalimu Mgeni. Hali hiyo ilitushangaza sana. Baada ya wiki mbili Mwalimu Mgeni alikuja shuleni. Alitueleza kuwa alipata dharura ya kifamilia.

Ufupisho (theilathini hadi hamsini neno): Mwalimu Mgeni alisafiri likizo kwenda Singida. Tulirudi shuleni baada ya likizo. Mwalimu alichelewa kujiunga na sisi kwa sababu alipata dharura ya familia.

Mfano 2: Kufupisha habari ya Yai au Kuku

Habari muhimu kutoka katika shairi: Wanafunzi wa Darasa la Tano walijadili swali: "Kati ya yai na kuku, ni kipi kilianza?" Walibishana kwa miguu mingi. Kuku alisema yai ndilo lilianza. Yai alisema kuku ndiye alikuja kwanza. Hawakufika katika makubaliano. Mwalimu aliwashauri wasome zaidi.

Ufupisho: Wanafunzi walijadili kitendawili cha Yai na Kuku. Kila upande ulitetea hoja yake. Hatimaye hawakuafiki, lakini walijifunza kufikiri kwa kina.

Ufupisho mwafaka lazima uwe:

• Mfupi — Tumia maneno machache
• Ueleweke — Lugha iwe rahisi
• Husishi maana kuu — Iwe na ujumbe wa msingi
• Husiani na mada — Isiende nje ya mada

Kufupisha habari ni umahiri muhimu. Unapofunza ujuzi huu, utaweza kuwasilisha habari kwa ufupi na kueleweka. Jifunze kuzingatia mawazo makuu na kuacha maelezo ya ndani.

Katika maisha ya kila siku, kufupisha habari hutumika sana. Kwa mfano, ukisoma gazeti au kusikiliza habari za redio, unaweza kufupisha ujumbe muhimu na kuwaambia rafiki zako kwa maneno machache. Pia, unapohama barua au ujumbe wa simu, unaweza kutoa muhtasari wa habari kwa wazazi wako ili waelewe kwa haraka bila kusoma hati ndefu.