Kubaini maadili yaliyodumishwa na jamii za Kitanzania wakati wa ukoloni

1. Umoja na ushirikiano

Dhana ya maisha ya jumuiya na uwajibikaji wa pamoja ilikuwa nguzo kuu katika jamii nyingi za Kitanzania. Miongoni mwa Wachaga wa Kilimanjaro, kilimo cha jumuiya na kazi za pamoja zilikuwa na umuhimu mkubwa. Vitendo hivi vilichangia kudumisha mshikamano wa kijamii na kuhakikisha kwamba hakuna mwanajamii aliyeachwa nyuma, hata katika mazingira ya shinikizo la utawala wa kikoloni.

Mfano: Wachaga walifanya kazi za pamoja katika kilimo cha mboga na mimea ya kahawa, ambapo kila mwanajamii alichangia nguvu kazi kwa faida ya jamii nzima. Hii ilikuwa njia ya kudumisha umoja na kusaidia familia zilizokuwa na ugumu wa kazi.

2. Heshima kwa wazee

Licha ya utawala wa kikoloni, jamii za Kitanzania ziliendelea kuzingatia kanuni za kiutamaduni zilizosisitiza heshima kwa wazee. Wazee walikuwa wahifadhi wa maarifa, mila, ujuzi na mapokeo ya kijamii. Katika jamii ya Wazaramo wa eneo la pwani, wazee walitumika kutoa ushauri na kufanya uamuzi hata wakati wa ukoloni.

3. Mifumo ya haki ya jadi

Jamii nyingi za Kitanzania ziliendelea kutumia mifumo yao ya haki ya jadi katika kutatua migogoro. Miongoni mwa jamii za Wasukuma katika Kanda ya Ziwa, kulikuwa na mabaraza ya kimila yaliyowajibika kusuluhisha migogoro ndani ya jamii. Mabaraza haya yalishirikiana na mifumo wa kisheria wa kikoloni lakini yalisalia kuwa chombo muhimu cha kudumisha sheria na utulivu ndani ya jamii.

4. Ukarimu

Jamii za Kitanzania zilijulikana kwa ukarimu wao na thamani hii iliendeelezwa hata wakati wa ukoloni. Jamii hizi ziliamini katika umuhimu wa kuwatendea wageni kwa heshima na ukarimu. Pia, jamii hizi zilienea kusisitizwa kuonesha uvumilivu na utu katika kuishi na kushirikiana na watu wa tamaduni tofauti.

5. Utii kwa mamlaka ya kijadi

Wakati wa utawala wa kikoloni, heshima kwa uongozi wa ndani na miundo ya kimila iliendea kudumishwa. Kwa mfano, jamii za Wachaga na Wabena ziliendelea kuwaheshimu machifu wao, ambao walijulikana kwa majina kama Mangi na Mtwa mtawalia, kama viongozi wao halali. Licha ya kuwapo kwa watawala wa kikoloni, jamii nyingi zilishauriana na machifu wao katika kutoa uamuzi na miongozo mbalimbali.

6. Utamaduni wa masimulizi

Uwashilishaji wa historia, utamaduni na maadili kupitia masimulizi, hadithi, mashairi, methali na nyimbo ulibaki kuwa njia muhimu ya kuhifadhi historia na utambulisho wa makabila mbalimbali za Kitanzania. Simulizi hizi zilikua na mchangamo mkubwa katika kuhifadhi historia, maadili na imani za jamii za Kitanzania.

Mfano: Nyimbo na ngoma miongoni mwa jamii za Wangoni kusini mwa Tanzania zilijumuisha ujumbe wa upinzani dhidi ya majeshi ya kikoloni ya Wajerumani wakati wa Vita ya Majimaji (1905-1907). Nyimbo hizi zilitumika kuwahamasisha na kuwaunganisha wapiganaji.

7. Mavazi ya asili

Jamii za Kitanzania ziliendelea kuenzi mavazi yao ya kiasili hata katika kipindi cha ukoloni. Jamii mbali mbali zilichukua juhudi za kipekee kuendeleza na kusambaza maarifa ya mavazi ya jadi kwa vizazi vilivyofuata. Mavazi ya asili yaliendelezwa kupitia matamasha, mikusanyiko na sherehe mbali mbali za kijadi kama vile sherehe za mavuno, jando na unyago, harusi na tohara.

• Viongozi wa jadi na wazee wa mila walikuwa waamuzi wakuu katika jamii na walisisitiza kudumisha maadili ya asili
• Mila na desturi zilikuwa na nguvu kubwa katika maisha ya watu na zilikuwa sehemu ya utambulisho wa kila kabila
• Jamii zilijenga umoja mkubwa katika kukabiliana na changamoto za ukoloni
• Masimulizi na hadithi za jadi yalikuwa chombo muhimu cha kupitisha maadili kutoka kizazi kimoja hadi kingine

Kujua maadili yaliyodumishwa wakati wa ukoloni ni muhimu katika maisha ya sasa kwa sababu maadili hayo yanaendelea kuongoza jinsi tunavyoshughuliana na wengine katika jamii yetu. Kwa mfano, katika maeneo mengi ya Tanzania, tamasha za kitaifa kama Sikukuu ya Wanawake au Mashindano ya Ngoma ya Kisukuma huko Mwanza, maadili ya umoja, ushirikiano na heshima kwa wazee yanaendelea kuchezwa na kuheshimiwa. Hii inaonyesha kuwa tunaishi katika jamii ambayo imeigwa na maadili ya kale na inaendelea kuyatumia katika maisha ya kila siku.